Vremenska kapsula - Srpske srednjovekovne zadužbine u Severnoj Makedoniji: Markov manastir

Manastir smešten u dolini Markove reke je zadužbina Mrnjavčevića iz druge polovine 14. veka. Crkvu posvećenu Svetom Dimitriju počeo je da gradi kralj Vukašin, ali je njena gradnja završena za vreme vladavine Marka Mrnjavčevića, u narodu poznatijeg Marka Kraljevića. Iako je hram posvećen Svetom Dimitriju, poneo je ime svog kritora, Markov manastir.

Marko Mrnjavčević je bio najstariji sin Jelene i Vukašina, kralja i savladara Uroša V Nemanjića. Imao je tri brata: Andreaša, Dmitra i Ivaniša i dve sestre, Oliveru i Milicu. Vladao je oblastima Zapadne Makedonije u prestonici Prilepu, o čemu svedoče ostaci ruševina srednjovekovnog grada, kao i Crkva Svetih Arhanđela, zadužbina Mrnjavčevića, na čijoj su fasadi oslikani portreti ktitora hrama, kralja Vukašina i kralja Marka.

Markov manastir je po veličini, nalik najvećim zadužbinama vlastele, poput Lesnova, a može da se meri sa zadužbinama Moravske Srbije, poput Ravanice. Crkva Svetog Dimitrija je građena u srpsko-vizantijskom stilu sa odlikama premoravske arhitekture. Sa južne strane fasade, iznad ulaza su, pre šest decenija, pronađeni portreti kraljeva Marka i Vukašina. Veoma važno svedočanstvo o istoriji Markovog manastira je ktitorski natpis sa unutrašnje strane južnog portala.

Crkva Svetog Dimitrija je neponovljiv i jedinstven prostor oslikan freskama. Međutim, ko su bili umetnici koji su stvorili izuzetnu galeriju likova i scena, još uvek se pouzdano ne zna. Po načinu i stilu kako je crkva živopisana radi se o iskusnim umetnicima i izuzetnim majstorima koji su se školovali u vodećim ohridskim radionicama. Živopis crkve Svetog Dimitrija danas se svrstava među najlepšim i najznačajnijim u srpskoj srednjovekovnoj i vizantijskoj umetnosti.

Emisija je realizovana uz blagoslov Srpske pravoslavne crkve i Njegove Svetosti Patrijarha srpskog g. Porfirija, blagoslov Makedonske pravoslavne crkve OA i Arhiepiskopa Ohridskog i Makedonskog g. Stefana i Skopske pravoslavne eparhije.

Pored materijala koji je ekipa RTS-a snimila na terenu u Severnoj Makedoniji, za realizaciju emisije korišćen je arhivski materijal, fotografije i crteži iz Fotodokumentacije Narodnog muzeja Srbije, kao i fotografije dr Bojana Popovića, dr Marke Tomić Đurić, prof. dr Tatjane Starodubcev, Đorđa Đokovića, zografa Zorana Jovanovića, prof. dr Svetlane Smolčić Makuljević.

Duhovne pesme Svetog Vladike Nikolaja Velimirovića i Isaije Srbina u izvođenju vokalne solistkinje Jovane Baraksadić. U ulozi monaha je Miloš Milovanović. Odabrane odlomke čitao Dragan Vučelić.Autor i urednik serijala: Svetlana Ilić

Scenaristi: Svetlana Ilić, dr Bojan Popović

Izvršni producent: Svetlana Bandić

Glavni organizator: Miloš Milovanović

Stručni konsultant: dr Bojan Popović

Stručni saradnik na terenu: mr Momčilo Pavlović

Art direktor i dizajner serijala: Dragan Bulović

Scenograf: Snežana Popović

Kostimograf: Suzana Gligorijević

Muzički urednik: Ana Kulić

Dron operateri: Jakov Ognenovski, Dejan Petkovski, Marjan Ognenovski

Snimatelj zvuka: Damjan Popadić

Dizajner zvuka: Srđan Filipović

Vođa rasvete, rasvetljivač: Nenad Vlatković, Milan Mihajlović

Asistenti snimatelja: Saša Todorović, Aleksandar Stojković

Direktori fotografije: Milan Ilić, Hadži Vladan Mijailović

Kolor korekcija: Nikola Stankić

Montaža: Aleksandra Virijević Pavlek