Antologija srpske muzike

Gudački kvartet je bio, kako to kaže Sonja Marinković „polje na kome su se ispoljile različite stilske tendencije srpske muzike, od folklorno usmerenih koncepcija, do široko postavljenih traganja u domenu savremenih zvučnih istraživanja”. Milojevićev Drugi gudački kvartet u ce molu je najvećim delom napisan 1906. godine, u toku njegovih studija u Minhenu, ali je dodatno prerađen i finalizovan dvadeset godina kasnije, 1927, pre premijernog izvođenja u Beogradu. Po mišljenju Sonje Marinković, u ovoj kompoziciji Milojević još uvek koristi tradicionalno koncipiranu tematiku i harmonski jezik, ali pokazuje i romantičarsku slobodu u dramaturgiji ciklusa. Tako nastaje delo koje je „pisano zahtevno i znalački, efektno i danas repertoarski zanimljivo”, kako to zaključuje Sonja Marinković.

U međuratnom periodu ovu kompoziciju je posebno popularizovao Zagrebački gudački kvartet, da bi prvi trajni snimak dela bio ostvaren tek 1970. godine kada je napravljen zapis za Radio Beograd. Zanimljvost Milojevićevog Drugog gudačkog kvarteta leži i u davanju netradicionalnih naziva stavova, što je postupak koji je prepoznao Petar Konjović u monografiji koju je napisao o svom savremeniku. On, tako zapisuje, „ispoljena je jedna interesantna Milojevićeva osobina: davanjem izražajnih, karakterističnih naziva pojedinim delovima svojih kompozicija, on teži ka konkretizaciji unutarnje, čisto zvučne sadržine”. Ovaj postupak će Milojević razvijati u toku svoje karijere, a u Drugom gudačkom kvartetu pronalazimo kratki, uvodni Preludijum, potom zaigrane Maske, koje su formalno skerco sa trijom, potom Ljubavnu melanholiju i igru, i obimno Finale – Jedan doživljaj, koje je i dramaturški centar celog ciklusa.

Drugi gudački kvartet u ef molu Petra Konjovića nastao je 1937. godine, sažetije je makroforme od prvog gudačkog kvarteta ovog autora i krase ga samo tri stava. Ipak, dramski je ovo pregnantnija i napetija kompozicija, koja poseduje razvijeniju harmonsku sliku, na tragu impresionističkog prosedea. U melodijskom smislu ovo delo se oslanja na bogatstvo narodnog izraza, ali transformisano i provučeno kroz sasvim ličnu, autorski zrelu i modernistički usmerenu optiku. Prvi stav, narativnog karaktera, nosi naziv Alegro rizoluto, dok u podnaslovu drugog, sporog segmenta kompozicije Kvazi una leđenda stoje reči De profundis. One upućuju na emotivnu i elegičnu atmosferu koju Konjović gradi uz pomoć svojih karakterističnih melodija srednjeg registra i pevne, vokalne orijentacije. Poslednji, igrački i rapsodični Vivače un poko rubato, počiva na melodiji narodne pesme Marika na stol seđeše.

Urednica Ksenija Stevanović