Muzika viva – 69. Međunarodni Rostrum kompozitora

Na početku emisije čućete „Kredo” letonskog autora Andrisa Dzenitisa. Poznat po svojim ekspresivnim, romantičnim, ali i kontemplativnim delima, Dzenitis je već stekao ugled na evropskoj savremenoj sceni, redovnim prisustvom na nekim od najznačajnijih festivala kao što su Varšavska jesen, Merc-muzik i drugi. Tri puta je osvajao najznačajnije letonsko priznanje u oblasti muzike – Veliku letonsku muzičku nagradu i to 2006, 2014. i 2022. godine. U Hagu, Dzenitis se predstavio sa kompozicijom „Kredo”, za hor i orkstar, u kojoj se blistavi glasovi spajaju sa pregnantnim gudačima, stvarajući slušljivo i emocionalno upečatljivo delo. Kao jedan od važnih delova liturgije, ovaj muzički stav predstavlja izjavu vere u Boga, ali ga Dzenitis posmatra apstraktnije, kao afirmaciju našeg postojanja i realnosti koja nas okružuje.

Mlada letonska autorka Alise Rancane, takmičila u kategoriji autora do 30 godina sa kompozicijom „Ars Magna”. Ova umetnica je pre dve godine završila studije na Letonskoj muzičkoj akademiji, da bu se potom usavršavala na Kraljevskom koledžu za muziku u Stokholmu. Iako je do sada komponovala i veći broj kamernih dela i primenjenu muziku, Alise Rancane je pre svega okrenuta elektronskom zvuku i eksperimentima sa spacijalizacijom zvuka. I delo sa kojim se prestavila u Hagu, napisano je za glas i elektroniku, a naziv, „Ars Magna” potiče iz spisa srednjovekovnog filozofa, mističara i pesnika Ramona Ljulja. Njegova težnja da algoritmima izrazi osnovne postulate hrišćanske filozofije, dovela je do toga da se on danas smatra jednim od začetnika „teorije izračunljivosti” na kojoj su zasnovani današnji savremeni računari. U svojoj kompoziciji, Alise Rancane koristi algoritme kako bi ispitala istinitost određenih tvrdnji, a pored ovog teksta, u delu se pojavljuju i stihovi madrigala „Lepoto, od kad si otišla” Karla Đezualda da Venoze.

Selekciju Norveške u kategoriji autora do 30 godina predstavljao je laponski autor Andreas Gundersen sa kompozicijom „Iznad”. Gundersen je Norveškoj akademiji za muziku diplomirao najpre na klavirskom odseku, da bi potom završio i studije kompozicije. Danas radi pre svega kao studijski producent i to najrazličitijim žanrovima, uključujući folk i pop. Kao kompozitor, ovaj autor pronalazi inspiraciju u modernističkim delima iz prve polovine XX veka, ostvarenjima komponovanim primenom serijalne tehnike, ako i zvukom koji su stvarali predstavnici francuske spektralističke škole. Gundersenovo ostvarenje koja je izvedeno u Hagu, inspirisano je stavralaštvom Jona Persena, prvog laponskog kompozitora savremene muzike i njegovom operom „Pod krstom i krunom”. Kako i naslov Gundersenove kompozicije sugeriše, on pravi omaž ovom kompozitoru, simbolično dočaravajući njegovu težnju da se izdigne iznad svih prepreka i izazova – političkih, ličnih i muzičkih.

„Neuravnotežene priče” Ojvinda Melanda, koji je predstavljao Norvešku u generalnoj kategoriji, ispunjene su čudnim ritmovima i iznenadnim promenama tempa, što kod slušaoca izaziva gotovo fizički osećaj nestabilnosti. Teme se iznenada pojavljuju, usmeravajući razvoj u nekom novom smeru, prepoznatljivi zvuci se pronalaze u neočekivanom okruženju i ponašaju na čudan način, poput glumaca koji nisu naučili pravila i konvencije svog zanata. Ipak, rezultat ovakvog procesa je neobična, ali istovremeno i intrigantna nova muzika. Ovo delo u tom smislu predstavlja logičan nastavak dosadašnjih Melandovih istraživanja, u kojima on pokušava da u svakoj kompoziciji stvori jedistven muzički svet koje krase sebi svojstvena pravila.

Urednica emisije: Ivana Neimarević