U kraljevačkim selima čuva se sećanje na borce sa Solunskog fronta

Dan proboja Solunskog fronta ove godine obeležen je i u selima u okolini Kraljeva gde su se 1915. godine odvijale odlučujuće borbe između srpske vojske u povlačenju prema Albaniji i austrougarske treće armije. Planina na kojoj se vodila odsudna bitka označena je kao spomenički prostor na kojem će biti izgrađeni ratni memorijalni centri, vojničke kapele i ambijentalne učionice za edukaciju mladih.

Devedesetogodišnji Miodrag Pajić iz sela Vrdila čitav život je posvetio čuvanju sećanja na slavne pretke. Na trojicu braće Pajić koji su poginuli na tri fronta tokom Prvog svetskog rata. Podigao je spomen ploču i uklesao imena Dragojlo, Dobrica i Rajica Pajić još 1970, a spomenik srpskom vojniku naručio je da se izlije i postavi pre tri godine. Zna da je najstariji od braće, Rajica Pajić, umro na rukama Milunke Savić na Veterniku 1917 godine.

“Ja sam rođen ‘36. godine, 18. decembra i imam, sad sam u devedesetoj godini. Rešio sam da se odužim svojim đedovima”, kaže Miodrag Pajić iz sela Vrdila.

Kraj spomenika braći Pajić prvi put je obeležen Dan proboja solunskog fronta. Selo je u podnožju planine Čemerno gde se odigrala ta odsutna bitka za spas srpske vojske. U vojnim arhivima zabeleženo je da su obe vojske danima razmenjivale artiljerijsku vatru iz čak 500 topova velikog kalibra.

“Na Stolovima - Laktu, Kosmajici, Jajincu i Vranovcu vodile su se žestoke borbe između prve armije vojske Kraljevine Srbije pod komandom Živojina Mišića i treće austrougarske armije. Mi imamo evidentiranih 10 lokacija gde se nalaze zajedničke grobnice. Tih 10 lokacija moramo da ekshumiramo da bi te posmrtne ostatke, kad se završi vojnička spomen kapela na planini Čemerno i gore u kriptu pohranili”, kaže Rade Vukosavljević, major Vojske Srbije u penziji.

Društvo guslara “Žiča” koje neguje tradiciju obeležavanja ratnih memorijala stoji iza izgradnje vojničke kapele na vrhu Čemerna, ali i ostalih spomen obeležja na čitavom prostoru severno od Kraljeva na izlazu iz Ibarske klisure gde se srpska vojska povlačila, a austrougarska nadirala. Jedino obeležje iz tog perioda je crkva zadužbina u selu Vrdila iz 1922. godine gde su na mermernim pločama ispisana imena svih 376 izginulih i nestalih ratnika u balkanskim i Prvom svetskom ratu iz ovih krajeva.

“Nastojimo da sva ta stratišta obnovimo. Da ih sačuvamo od zaborava. Da ih na adekvatan način obeležimo sve sa ciljem da omladina srpska ima gde da se napoji slavnom istorijom svojih predaka”, navodi Ilija Čabarkapa iz Društva guslara “Žiča”.
Vojnička kapela na Čemernu biće središte budućeg memorijalnog prostora. Društvo za negovanje ratnih memorijala raduje što na obeležavanjima značajnih datuma iz Prvog svetskog rata prisustvuju mladi i potomci slavnih ratnika.