Gramofonija – Petar Čajkovski: Krcko Oraščić

Ovaj popularni balet, pored muzičkih kvaliteta, ima i veliki značaj za istoriju fonografije. Naime, prvi njegov objavljeni snimak je načinila nemačka kompanija Odeon sa londonskim Palas orkestrom, kojim je dirigovao Herman Fink još 1908. godine. Tada je slušaocima predstavljeno neobično izdanje na četiri ploče koje su bile upakovane u posebno dizajniranu ambalažu nazvanu „album”, što je bio prvi put u istoriji da je ovaj, i danas još uvek uobičajeni termin, upotrebljen u diskografskom kontekstu. Sve do pojave vinilne longplej ploče nakon Drugog svetskog rata, objavljivani snimci su sadržali samo odlomke ili skraćene verzije baleta, a prva integralna verzija na dve ploče je objavljena u Sjedinjenim Američkim Državama 1954. godine za Mercury Records u interpretaciji Antala Doratija i Simfonijskog orkestra iz Mineapolisa. Dorati je nekoliko godina kasnije ponovo snimio ovaj balet u stereo tehnici, a do danas je ostao jedini dirigent koji je objavio tri različita snimka integralne verzije Krcka Oraščića. Snimak koji ćete čuti u emisiji važi za prvi sovjetski kompletni stereo zapis, načinjen 1960. godine, koji je zabeležio David Gaklin. Albumi sa njim će u narednim decenijama biti objavljeni u više od stotinu verzija u desetinama zemalja sveta, te će i pored velikog broja drugih izvođenja, ostati najčuvenije izdanje ove kompozicije. Osim u SSSR-u, snimak je gotovo istovremeno objavljen i u SAD, u ediciji Columbia Masterworks, što je doprinelo njegovoj rasprostranjenosti i dovelo do toga da nadmaši na tržištu ostala američka izdanja.

Osim pomenutog američkog izdanja u ediciji Columbia Masterworks, ovaj snimak je u Americi bio dostupan i na pločama manje poznate kompanije Monitor Records. Početkom šezdesetih godina prošlog veka ovaj izdavač je nastojao da u SAD popuni praznine na tržištu ploča uvozom snimaka iz SSSR-a i Istočne Evrope, pre svega distribucijom izdanja putem kluba ljubitelja ploča kompanije Dajners klub, da bi se kasnije orijentisali na izdanja sa narodnom muzikom. Međutim, snimak iz Boljšoj teatra je došao do značajnog broja slušalaca, te su se licencna izdanja sa njim ubrzo proširila po SAD i Evropi. Do sedamdesetih godina 20. veka snimak je postao prisutan na svim vodećim fonografskim tržištima, a pored vinila, bio je dostupan i na audio-kasetama, a od sredine osamdesetih godina i na kompakt-diskovima. Iako je u tom periodu zabeležen i prvi digitalni snimak izvođenja ovog baleta u SAD-u, to nije uticalo na popularnost zapisa sa Roždestvenskim iz Boljšoj teatra koji je nastavio da bude relevantan i u eri striming platformi i digitalnih preuzimanja.

Autor Milan Milojković
Urednica Sanja Kunjadić