Muzički svet E. T. A. Hofmana

Rođen je kao Ernst Teodor Vilhelm Hofman 24. januara 1776. godine u pruskom Kenigsbergu, današnjem Kalinjingradu. Hofman zauzima jedinstveno mesto u istoriji romantizma kao stvaralac koji je istovremeno delovao kao pisac, kompozitor i muzički kritičar. Iako je u istoriji ostao upamćen pre svega po svojim književnim delima, Hofman je svoj stvaralački identitet u velikoj meri vezivao za muziku i dugo je verovao da će upravo kao kompozitor steći trajno priznanje. Uprkos tome, Hofmanovom muzički opus je tokom 19. veka gotovo u potpunosti potisnut u zaborav, dok su njegovi kritički tekstovi, naročito o Betovenu i Mocartu, nastavili da žive kao važan deo romantičarske muzičke estetike. U ovom ciklusu emisija obratićemo se Hofmanu pre svega kao kompozitoru, nastojeći da njegov opus osvetlimo izvan senke njegove književne slave. Ciklus započinjemo segmentom opusa ovog autora koji nikada nije u potpunosti nestao iz izvođačke prakse, a to je njegova duhovna muzika. Čućete Miserere, delo u kojem se na naročito jasan način prepliću kontrapunktska disciplina i unutrašnja dramatika. Iako iz protestanske porodice, Hofman se odlučio da komponuje na latinskom jeziku, te za svoje delo koristi odlomak psalma, pri čemu se ističe pažljivo osmišljenom prozodijom, poštovanjem muzičke dikcije i praćenjem značenja teksta. Zaokruženost dela postignuta je finalnom fugom koja se oslanja na temu uvodnog stava, Miserere mei, Deus, dok je u centralnim stavovima izražena upotreba frigijskog modusa, čime se i na zvučnom planu ostvaruje arhaična, srednjovekovna predstava crkvene muzike na kojoj je generacija romantičarskih muzičkih pisaca insistirala. Na planu orkestracije posebno pleni stav Asperges me, gde se poseban tonski efekat realizuje kontrastom niskog registra gudača sa visokim registrom drvenih i limenih duvačkih instrumenata.

Priroda crkvene muzike i umetnost horskog stava bile su neretka tema u Hofmanovim muzičko-kritičkim napisima. U tim tekstovima Mocart zauzima posebno mesto kao ideal muzičke umetnosti, kompozitor u čijem se delu, prema Hofmanu, na jedinstven način spajaju jasnoća forme, unutrašnja nužnost i uzvišeni duhovni izraz. Iz poštovanja i divljenja, Hofman je 1809. godine počeo da koristi pesudonim E. T. A. Hofman, govoreći da je A u njegovom imenu Amadeus, omaž Mocartu. I pored toga što je privatno zadržao svoje puno porodično ime, u današnjoj istoriografiji književnosti, umetnosti i muzike ostaje poznat upravo kao E. T. A. Hofman.

U drugom delu emisije čućete jedno od najpoznatijih i u tom periodu najizvođenijih Mocartovih duhovnih dela – Krunidbenu misu KV 317, koja objedinjuje svečanost, sažetost forme i izrazitu horsku retoriku. Koncipirana u Ce-duru, ova misa je nastala 1779. godine i vrlo brzo je stekla izuzetnu popularnost, naročito na bečkom dvoru i u svečanim liturgijskim prilikama. Upravo zbog česte upotrebe na krunisanjima i drugim ceremonijalnim bogosluženjima dobila je nadimak pod kojim je danas najčešće poznata.

Autor Srđan Atanasovski.