Pijanizmi Balkana – Juri Bukov

„Doživljaj koji se ne zaboravlja je muziciranje mladog bugarskog pijaniste Jurija Bukova (...) Prodorna snaga jedne iskonski zdrave muzikalnosti, najviši dometi upravo fenomenalnih tehničkih kvaliteta i jedna brižljivo odnegovana stilska kultura – sve je ovo u idealno usklađenom odnosu došlo do izražaja u muziciranju Jurija Bukova. U jednoj uzbudljivoj gradaciji stalno novih i sve snažnijih utisaka Bukov je, sa kvalitetima velikog majstora svog instrumenta, bio duboko inspirisani tumač sadržajno bogatog i tehnički napornog programa. Bukov je bio podjednako snažan i ubedljiv kada nam je pod njegovim čas čelično čvrstim, čas baršunasto mekim i toplim udarom zazvučala u svojoj monumentalnosti orguljski dočaranog zvuka i boje Bahova Čakona – donesena sa jednim suzdržanijim unutrašnjim izrazom i izvesnom ritmičko-agogičkom ležernošću – ili, kada nam je tumačio intimnu klavirsku poeziju Šumana i Šopena, i na kraju realizmom natopljene i impresionistički obojene Slike sa izložbe Modesta Musorgskog. U izvođenju ovog programa nije bilo praznina. Bukov je snagom ogromnog talenta, čudesnom lakoćom rešavanja najtežih tehničkih problema (kako kod njega sve izgleda tako prirodno i jednostavno!) i istančanom stilskom kulturom bio podjednako ubedljiv tumač svih pomenutih dela. Susret sa njim zaista je događaj koji se ne zaboravlja. Serijom biseva – celim jednim novim programom – odužio se umetnik oduševljenom odobravanju kojim ga je publika neštedimice obasipala.”

Ove reči, kojima je Mihailo Vukdragović na stranicama „Borbe” izneo svoje impresije sviranjem Jurija Bukova na sceni Kolarčevog narodnog univerziteta 28. februara 1956. godine, prilično tačno opisuju ono što se danas može čuti na brojnim snimcima ovog umetnika. Uz Aleksisa Vajsenberga verovatno najveći bugarski pijanista 20. veka, Bukov je bio od one vrste umetnika o kojima je u isti mah i lako i teško pisati – u prvom slučaju zato što njegov pijanizam pruža pravo obilje inspiracije za literarne deskripcije, a u drugom stoga što se, kao i uvek u suočenju sa vrhunskom umetnošću, svaki vid interpretativnog čina, čini nedovoljnim da bez ostatka obuhvati čitav raspon izraza. Za pijanizam Jurija Bukova može se ipak zasigurno reći jedno, a to je da i danas, više decenija od blistavog zenita, probijajući se kroz blagi šum El-Pi snimaka, pred savremenim slušaocima sija istim intenzitetom. I premda biografija Jurija Bukova pruža obilje faktografskih podataka koji osvetljavaju genezu njegovog izvođačkog umeća, pravo poreklo umetničkog kôda ovog pijaniste verovatno je moguće locirati jedino u onom nedokučivom obrascu individualne muzikalnosti kojom je Bukov bojio svako muzičko delo.

Rođen 1923. godine u Sofiji kao sin oficira bugarske kraljevske mornarice i operske pevačice ruskog porekla, Juri Bukov je zahvaljujući majčinom muzičkom obrazovanju prve poduke iz klavira dobio prilično rano, da bi formalna znanja stekao najpre kod lokalnog učitelja klavira Bržonjovskog, a potom i Andreja Stojanova, jednog od utemeljitelja bugarske pijanističke škole. Zanimljiv je podatak da je svoj prvi javni nastup imao sa svega dvanaest godina, da bi sa četrnaest održao i koncert sa Sofijskom filharmonijom kojem je prisustvovala bugarska carica Joana. O uspesima tokom školovanja govori i činjenica da je 1938. godine dobio Nagradu sofijskog muzičkog konzervatorijuma, ali će skori početak Drugog svetskog rata prolongirati njegovo dalje obrazovanje van granica domovine. Kao i većina umetnika sa balkanskog prostora rođenih tokom međuratnog perioda, i u Bukov je, naime, usled tada još uvek nedovoljno razvijenog sistema visokog muzičkog obrazovanja u Sofiji, studije klavira rešio da pohađa na Zapadu. Mladi pijanista našao se tako 1946. godine pred izborom između dve stipendije – za Pariz u koji su često odlazili upravo njegovi sunarodnici, odnosno Moskvu koja je u novonastalim političkim prilikama postala jedna od novih destinacija za usavršavanje. Bukov se, ipak, odlučio za francusku prestonicu gde na Konzervatorijumu postaje student čuvenog Iva Nata. Diplomirao je posle samo godinu dana i to sa prvom nagradom, nakon čega sledi period usavršavanja kod nekih od najcenjenijih pijanističkih imena sredine prošlog veka poput Edvina Fišera, Margarit Long, Pjera Kostanova i Žorža Eneskua. Svoje sposobnosti potvrdiće narednih godina i na nekoliko velikih međunarodnih takmičenjima na kojima će osvajati visoka priznanja ili odnositi pobede, a pomenućemo konkurse u Ženevi 1947, Margarit Long u Parizu 1949, Luj Dijeme 1951. i takmičenje Kraljica Elizabeta u Briselu 1952. godine. Ovi uspesi osiguraće mu briljantan početak karijere koja ga je tokom pedesetih godina odvela na muzičke pozornice širom sveta donevši mu nadimak „Bugarski Rubinštajn”, ne samo po zamahu koncertnih aktivnosti, već i zahvaljujući specifičnom stilu sviranja koji se odlikovao visokim muzičkim ukusom i jednom vrstom aristokratske odmerenosti koja mu je davala patinu klasične vrednosti. Zanimljivo je takođe pomenuti da je 1956, Juri Bukov bio prvi zapadni pijanista koji je otišao na dvomesečnu turneju po Kini, a iste godine prvi put je gostovao i na Kolarcu – sceni na koju će se potom u više navrata vraćati tokom pedesetih i šezdesetih godina. Kao solista sa vodećim svetskim orkestrima, sarađivao je sa poznatim dirigentima kao što su, Kiril Kondrašin, Seiđi Ozava, Žorž Pretr, Genadi Roždestvenski, Eduardo Mata i brojnim drugima. Pomenućemo i da je 1963. godine kod nas upratnji Beogradske filharmonije i Živojina Zdravkovića izveo Treći klavirski koncert Seregeja Prokofjeva. Koncertnu karijeru kao i studijske angažmane, Bukov će održavati sve do kraja 80-ih, delujući kao pijanista univerzalne orijentacije ka muzici različitih epoha, pa je kritika jednako hvalila njegova izvođenja Bahovih dela koliko i ona Hačaturijana ili Prokofjeva. O njima svedoči i blizu četrdeset albuma koje je u periodu od 1952. do 1985. godine Bukov realizovao za niz manjih diskografskih kuća, ali i za Filips koji je bio njegov stalni izdavač, takođe za Kolumbiju i Hiz Masters Vojs. Ipak, na ovim izdanjima koliko i na koncertnim programima izdvajala su se dela romantičarskih i stvaralaca ranog 20. veka prema kojima je Bukov gajio najviše afiniteta. Tako posebno treba istaći integralne snimke klavirskih sonata Sergeja Prokofjeva, Šopenovih poloneza i valcera i mnogih drugih pojedinačnih dela iz opusa stavaralaca među kojima se nešto više izdvajaju Betoven, Šuman, List i Brams. Još 1964. godine Juri Bukov je dobivši državljanstvo Francuske u koju se preselio još nakon studija, postao naturalizovani građanin ove zemlje, pa se u izvorima često pominje i kao francuski pijanista bugarskog porekla. Umro je u Parizu 2006, u 82. godini.

Ljubitelj umetnosti i istorije, kako se u njegovoj biografiji navodi, Bukov je posećivao brojna arheološka nalazišta širom sveta kad god je imao slobodnog trenutka. Filatrop po prirodi, Jurij Bukov je držao brojne dobrotvorne koncerte u korist različitih humantiranih organizacija, posebno onih posvećenih deci, ali je takođe bio angažovan i na prikupljanju sredstava za obnove istorijskih zdanja poput crkava, kapela i dvoraca širom Francuske. Za doprinose umetnosti, Bukov je za života višestruko nagrađivan, između ostalog Ordenom Legije časti, Velikom medaljom Pariza, odnosno u rodnoj zemlji zvanjem Narodnog umetnika prvog reda Bugarske. Orden Stare planine bio je poslednji kojim je odlikovan 2003. godine. U znak sećanja na velikog pijanistu i nacionalnog velikana danas jedna ulica u Sofiji nosi ime Jurija Bukova.

U vremenu u kojem je stereo tehnika otvorila nove dimenzije autentičnog posredovanja klavirskog zvuka i omogućila viši standard produkcije i komercijalizacije klasične muzike, Bukov je kao već afirmisani pijanista svojim visokim tehničkim sposobnostima i autentičnom muzikalnošću bio kadar da pruži interpretacije koje su zadovoljavale potrebe za relevantnim oživljavanjem brojnih stranica uglavnom centralnih dela muzičkog kanona. Međutim, Bukov je posedovao i danas prepoznatljivu oštricu karaktera koja je njegovim tumačenjima dodavala sloj ličnog upisa. Prava mera između objektivnog pristupa delu i idiosinkratičnosti gesta verovatno je formula koja je učinila da njegove interpretacije do danas zadrže pouzdanost posredovanja namere kompozitora ne manju od snažne sugestivnosti samog zvučnog izraza. Njegova sposobnost realističke karakterizacije materijala za instrumentom manifestovala se kroz izvođenje jasno usmerenog toka, bez većih agogičkih postupaka ili fluktuacija tempa. U sonornom klavirskom zvuku Bukova, međutim, teško je pronaći poveznice sa specifičnom francuskom stilistikom sviranja, što je u vremenu standardizacije izvođaštva i sve većih potreba diskografske industrije za produkcijom najšire prihvatljivih proizvoda, upravo bilo pozitivno obeležje koje mu je kroz repertoarsku pokretljivost i univerzalistčki izraz obezbedilo stabilnu poziciju na klasičnoj muzičkoj sceni.

Autor emisije: Stefan Cvetković