Antologija srpske muzike

Rođen je kao Josip Štolcer 11. maja 1896. godine u Čakovcu, u Međimurju, koje je tada još bilo pod vlašću Austrougarske. Bogati folklor ovog kraja bio je osnova za njegove prve časove muzike i pratio ga je tokom celog života. Započeo je studije muzike u Budimpešti kod Zoltana Kodaja i Bele Bartoka, ali su one prekinute izbijanjem Prvog svetskog rata, te ih je dovršio tek kasnije u Pragu. Godine 1924. prelazi u Beograd, prestonicu novoosnovane Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, da predaje u muzičkoj školi, a kasnije i na Muzičkoj akademiji, gde će ostati sve do prerane smrti 1955. godine. Kao čovek predan jugoslovenskoj ideji, bratstvu naroda Balkana, ali i celog sveta, Josip Štolcer je promenio ime u Slavenski pod kojim će danas i ostati poznat u istoriji muzike.

Muzikološkinja Eva Sedak ovako opisuje stvalaračku genezu Josipa Slavenskog: „važno je znati da je… već u dobi od 27 godina pisao je politonalnu polifoniju – Prvi gudački kvartet je dobio 1. nagradu na Danima suvremene glazbe u Donauešingenu, da se već dvije godine ranije u bijegu od tradicionalne harmonije oslanjao na alikvotni niz (Jugoslovenska svita za klavir), a da je 1924. tako dobivena alikvotna suzvučja preslojavao do zvučnih nakupina sličnih klasteru (Slovenska sonata za violinu i klavir), da je potom politonalne akordske formacije uklapao u poliritimičo tkivo (Balkanofonija, 1928), da se služio kvartnim harmonijama (Koncert za violinu i orkestar, 1927) i da je udaljavajući se definitivno od tonaliteta dura i mola posezao za najrazličitijim ljestvičnim nizovima, od cjelotonskog i pentatonskog do starocrkvenih modusa i orijentalnih ljestvica”. Ovaj kratki odlomak iz teksta hrvatske muzikološkinje koja se u većem delu svog opusa bavila Josipom Slavenskim, objavljen je 1975. godine na Trećem programu Radio Beograda, u sklopu obeležavanja godišnjice smrti ovog autora.

U neku ruku, svi ovi pomenuti elementi govore o potrebi širenja zvučnog okruženja, u generaciji autora kojoj je pripadao u Slavenski, u okviru jedne kulture koja nastaje, menja se i doseže tekovine zapadne muzike velikom, gotovo nezajažljivom brzinom. Ipak, oni ukazuju i radoznalost i smelost samog autora koji, iako koristi sve ove nove tekovine, ostaje i duboko ukorenjen u tlo iz kojeg je potekao – bilo da je to Međimurje sa svojom modalnošću ili sam Balkan sa svojom drugačijom, nesvakidašnjom ritmikom i melodijskim, često sekundinim sučeljavanjima. On kroz folklor dolazi do avangardnog i obrnuto, stvarajući vitalnu i do danas savremenu muzičku estetiku.

Urednica Ksenija Stevanović