Mohamed Ali Džamalzade: Pečena guska (2)

Mohamad Ali Džamalzade Esfahani (1892–1997) zauzima posebno mesto u istoriji moderne persijske književnosti. Kao pionir savremenog književnog jezika, bio je prvi koji je u persijsku književnost uveo tehnike evropskog pripovedanja kratkih priča. Njegov dug i plodonosan život protegao se kroz ključne periode moderne iranske istorije — od Ustavne revolucije 1906. godine, preko Islamske revolucije 1979, pa sve do kasnih decenija 20. veka.

Objavljivanjem zbirke kratkih priča Jednom davno, u kojoj je koristio neposredan, kolokvijalni jezik, izuzetnu upotrebu persijskih idioma i duboke sociološke, političke i kritičke uvide, označio je prekretnicu u razvoju moderne iranske proze. Ova zbirka od šest priča bavi se socijalnim i političkim prilikama u Iranu početkom 20. veka — temom koja do tada nije bila u fokusu iranskih pisaca. Pored kratkih priča, Džamalzade je pisao romane, političke i društvene eseje, naučne radove, književne kritike, kao i autobiografske i biografske eseje. Njegov stil karakterišu konciznost, formalne inovacije, originalnost ideja, zajedljiv humor i čvrsta narativna struktura. Među njegovim najznačajnijim delima nalaze se: Jednom davno (1921), Kuća ludaka (1942), Goltašan divān (1946), Pozornica vaskrsenja (1947), Gorko i slatko (1955), Staro i novo (1959), Osim Boga, ničeg nije bilo (1961), Nebo i kanap (1965), Kratke priče za bradatu decu (1974), Tako se završava naša priča (1979).

Priča „Pečena guska” jedno je od njegovih najpoznatijih dela, koje je ušlo i u srednjoškolske udžbenike i po kojem je snimljen i film. Režiser Salih Deldem je 2011. godine adaptirao ovu priču u televizijsku komediju, koja je više puta emitovana na iranskoj televiziji. Priča je objavljena u drugom tomu zbirke Remek-delo 1958. godine u Teheranu. Kao i mnoga njegova druga dela, karakteriše je prilično složen stil, bogat narodnim izrazima, poslovicama, pesmama persijskih pesnika, kao i obiljem šaljivih metafora i dvosmislenih izraza.

„Pečena guska” pripada pravcu kritičkog realizma. U njoj se jasno osvetljava sukob tradicije i modernosti — dualnost proistekla iz ličnog i društvenog okruženja samog pisca. Kroz duhovitost i stil bogat narodnim izrazima i metaforama, Džamalzade nastoji da se predstavi kao društveni kritičar i reformator. Džamal Mirsadeki, u svojoj knjizi Istaknuti savremeni iranski pripovedači, kaže: „Ova priča je monološki narativ. Imamo posla sa osobom koja na šaljiv, često ironičan i sarkastičan način pripoveda jednu uspomenu. To je pripovetka bogata događajima, a glavni cilj autora jeste društvena kritika”.

Knjigu „Savremena kratka iranska priča” ovih dana će objaviti izdavačka kuća Geopoetika iz Beograda.

Preveo sa persijskog Aleksandar Dragović.