Pijanizmi Balkana – Biljana Gorunović

„Koncert je završen ovacijama... Sjajna tehnika, moćan, istovremeno i suptilan klavirski ton, izgled zvezde u najboljem smislu, smernost i predanost poslu kojim se bavi, sve to krasi njenu ličnost. Bogatstvo tonskih boja izazivalo je asocijaciju na Debisija, užareni ritam na Stravinskog, lepota muzičke fraze na Čajkovskog, a sve to zajedno nosilo je originalnost muzičkog izraza i autora i interpretatora...”

Ovim rečima, kritičar NIN-a opisao je resital Biljane Gorunović posvećen klavirskoj muzici Miloja Milojevića, održan u junu 1999. godine na Kolarcu. U emisiji koju posvećujemo ovoj domaćoj pijanistkinji osvrćemo se na pomenuti nastup, zabeležen na albumu koji je PGP-RTS objavio 2001. godine.

Skromno prisustvo srpske umetničke muzike na koncertnoj sceni, pa i njeno ukupno izmicanje iz opšteg društvenog vidokruga dobrim delom duguje hroničnom odsustvu sistemske podrške afirmaciji nacionalnog muzičkog nasleđa. Koliko nepostojanje institucionalno organizovanog muzičkog izdavaštva predstavlja negativnu konstantu koja u velikoj meri otežava repertoarsku postavku srpske umetničke muzike – u smislu čega bi se moglo pomenuti da se i najveći deo opusa Miloja Milojevića i danas nalazi pretežno u rukopisu – utoliko su individualni poduhvati izvođača u pravcu njihovog oživljavanja značajniji. Tako je i celovečernji resital Biljane Gorunović, održan pre više od četvrt veka na jednoj velikoj sceni ostao među retkima ove vrste u našoj sredini, dok je diskografsko izdanje koje je iz njega proizašlo steklo status referentnog zvučnog materijala kada su u pitanju odabrani Milojevićevi klavirski opusi. U emisiji reprodukujemo ciklus Minijatura opus 2. Osam komada komponovanih između 1905. i 1912. godine odražavaju prvu sintezu kompozitorovog dotadašnjeg rada, prožetu romantičarskim zanosom i folklornim duhom. Gorunovićeva Minijaturama prilazi sa odgovornošću tumača koji visokom tehničkom veštinom nudi objektivističko "kustosko" vođenje kroz ove rane primere klavirske minijature u srpskoj muzici.

Rođena 1968. godine u Beogradu, Gorunovićeva je muzičko obrazovanje započela u šestoj godini u Muzičkoj školi „Mokranjac” u Beogradu, u klasi Dragane Mijalković-Kirn, gde je potom kao najbolji diplomac primila nagradu iz fonda „Smiljke Uzelac”. Tokom niže i srednje škole talenat je potvrdila nagradama na brojnim republičkim i saveznim takmičenjima, da bi 1984. godine, poput nekolicine muzički nadarene jugoslovenske dece, otišla u Moskvu gde na Učilištu pri Konzervatorijumu „Čajkovski” dobija temeljno i studiozno obrazovanje u klasi Larise Mohelj (učenice Natana Fišmana i Grigorija Ginzburga). Po završetku srednje škole, Gorunovićeva 1988. upisuje Moskovski državni konzervatorijum „Čajkovski” kod Gleba Akseljroda, zaslužnog umetnika Rusije, gde posle redovnih petogodišnjih studija završava i magisterijum na istom konzervatorijumu i u istoj klasi, 1995. godine. Zvanje magistra umetnosti stiče i na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu 1997. u klasi Jokut Mihailović, kao i titulu doktora umetnosti 2016. godine.

U jednoj kritici njenog solističkog koncerta, objavljenoj u „Politici” 1993. godine, muzikolog Aleksandar Vasić zabeležio je da se Biljana Gorunović predstavila kao tumač muzike Franca Šuberta i Frederika Šopena. ,,Već od prvih tonova", navodi Vasić, „slušaocima je bilo jasno da je pred njima energičan, temeljno školovan, spreman i spretan izvođač, za koga nema mnogo tehničkih prepreka. Sviranje Gorunovićeve imponuje zato što je istovremeno logično i uzbudljivo. To znači da njena tumačenja polaze od logike unutrašnje strukture izabranih kompozicija, ali i da su inspirisana i poletna. Lirske partije Šubertovih i Šopenovih komada bile su donete veoma izražajno, kao rezultat istančanog kontakta prstiju sa klavijaturom. Jednako dobra pijanistkinja je bila i u izrazito dramskim odsecima, gde se predstavila kao solidan virtuoz muške snage”, zaključuje Vasić. I zaista, interpretacije Biljane Gorunović poseduju onaj karakterni dijapazon koji od lirskog zanosa do manifestacije snage erosa ostavljaju utisak da je u pitanju umetnost kadra da na visoko kultivisani način izrazi sve intencije upisane u partituru muzičkog dela. Upravo je data uobličena estetika tonskog izraza Gorunovićevoj omogućila da Milojevićeve komade iz ciklusa Melodije i ritmovi sa Balkana opus 69 – te, po materijalu ekonomične i asketske muzičke skice – iznese na uzoran način koji autora prezentuje u svoj veličini njegovog zrelog modernističkog pristupa obradi folklornih melodija koje je inače sam bio sakupio. U emisiji reprodukujemo izbor od šest komada iz prve i druge sveske Melodija i ritmova sa Balkana, komponovanih u Beogradu, ratne 1942. godine: Kaži Jano, Vrba nad Vodom, Mekam uz saz, Motiv iz Prizrena, Jutro na Kosovu i Deda i devojke.

Karijeru koncertne pijanistkinje, Biljane Gorunović razvija na domaćim i međunarodnim scenama, na kojima je za više od trideset godina priredila veliki broj nastupa. U Rusiji i bivšem Sovjetskom Savezu, Biljana Gorunović održala je tako niz solističkih koncerata, kojima se u biografiji umetnice pridružuju i resitali u Grčkoj, Češkoj, Nemačkoj, Španiji, te Danskoj i Norveškoj gde je promovisala srpsku klavirsku muziku. Među značajnijim nastupima, u biografiji se naročito izdavaja koncert povodom jubileja posvećenog Emilu Giljelsu u Maloj sali Konzervatorijuma „Čajkovski” u Moskvi, gde je Gorunovićeva nastupala sa Gudačkim kvartetom „Glinka” u Šumanovom Kvintetu u Es-duru. Kao kamerni muzičar sarađivala je sa brojnim istaknutim muzičarima poput soprana Katarine Jovanović, Ljudmile Ivanove, violinistima Miroslavom Pavlovićem, Majom Jokanović (da pomenemo tek nekoliko imena), a kao solistkinja sa domaćim orkestrima i dirigentima poput Bojana Suđića, Stanka Šepića, Petra Ivanovića, Angela Šureva, Doriana Vilsona, Danijela Rajskina i drugih. Biljana Gorunović je posebno posvećena muzici romantičarskih autora koji, uz Betovena i stvaraoce ranog 20. veka, predstavljaju težište njenog koncertnog repertoara. Njen umetnički rad dopunjuje i posvećen pedagoški angažman na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, gde od 1996. godine drži klasu klavira iz koje su izašle brojne generacije domaćih pijanista. Kao pijanistkinja koja neguje intelektualan i analitički pristup muzici, Gorunovićeva svoje znanje neretko deli i u ulozi predavača, držeći stručna predavanja posvećena klavirskoj muzici i istoriji i teoriji pijanizma. Jedno takvo, posvećeno Karlu Filipu Emanuelu Bahu pod nazivom Karakteristike klavirskog tona – unutrašnji sluh i tehnike slušanja upravo osvetljava neke od Gorunovićkinih pijanističkih fokusa usmerenih na zvučnu estetiku kao esenciju njenog klavirskog izraza. Ovakva orijentacija nesumnjivo je refleksija znanja koja je stekla u Moskvi, na tradiciji ruske pijanističke škole koja je suštinski oblikovala njen pristup klavijaturi i samoj fizionomiji tona. Emocionalno zasićene i tonski detaljno osmišljene, interpretacije Biljane Gorunović, međutim nikada nisu sentimentalne, već naprotiv, zadržavaju prepoznatljivu dozu strogosti i ozbiljnosti koje – može se konstatovati – samo doprinose ukupnom umetničkom efektu koji pijanistkinja postiže za instrumentom.

Ova emisija realizovana je uz podršku Fonda za kulturna davanja Sokoja.

Autor emisije: Stefan Cvetković