Antologija srpske muzike

Vojislav Vučković, kompozitor, muzički pisac, kritičar, estetičar, muzikolog i dirigent, bio je jedan od najvažnijih predstavnika novih tendencija u srpskoj muzici pre početka Drugog svetskog rata. Rođen je 1910. godine u Pirotu u porodici intelektualaca, naklonjenih socijalističkim idejama, u kojoj se negovala umetnost i posebno muzika. Porodica se ubrzo seli u Beograd, gde Vučković osnovna muzička znanja stiče na privatnim časovima kod Vaclava Kelera, člana orkestra Narodnog pozorišta, kao i u prijateljskom, porodičnom, krugu. Pretežno samouk, sa petnaest godina počinje da komponuje klavirske minijature koje je izvodio na proslavama Treće beogradske gimnazije koju je pohađao. Pred kraj školovanja Vučković je, ohrabren uspehom klavirskog komada Peron, odabrao nekoliko kompozicija i odneo ih profesoru i kompozitoru Miloju Milojeviću koji je uočio izuzetan talenat mladića i preporučio mu školovanje izvan Srbije. Izbor je pao na Prag, gde je 1929. godine upisao Konzervatorijum, studirajući kompoziciju u klasi Rudolfa Karela i dirigovanje kod Nikolaja Malka. Takođe pohađao je i majstorsku školu Jozefa Suka, a doktorirao je i muzikologiju na Karlovom univerzitetu.

Po odlasku na studije u Prag, Vučković je postao deo grupe mladih kompozitora koji će u muzičkoj istoriografiji biti poznati pod imenom Praška grupa, a u kojoj su još bili Ljubica Marić, Stanojlo Rajčić, Dragutin Čolić, Milan Ristić i Mihovil Logar. Takođe, družio se i sa studentima iz cele Kraljevine Jugoslavije koji su činili klub „Matija Gubec”, čije aktivnosti su bile u direktnoj vezi sa Komunističkom partijom Jugoslavije. Upravo unutar ovog kluba Vučković upoznaje i usvaja komunističke ideje, koje ne ostaju samo deo njegove privatne sfere, već postaju zamajac njegovog celokupnog i vrlo intezivnog javnog angažovanja.

Po povratku u Beograd, 1934. godine Vučković dobija mesto profesora istorije muzike i muzičke estetike u Muzičkoj školi „Stanković”. U tom periodu postaje izuzetno aktivan na različitim poljima. Objavio je 1935. godine Materijalističku filozofiju umetnosti, pionirski rad ove vrste kod nas, bio je jedan od pokretača nedeljnika NIN, postavši glavni i odgovorni urednik uz Svetu Popovića. Naredne, 1936. godine, postao je generalni sekretar Beogradske filharmonije, ali se na ovom položaju zadržao samo nekoliko meseci pošto je odbio da dočeka delegaciju Berlinske filharmonije. Godine 1937. godine postaje sekretar muzičkog programa Radio Beograda na poziv Mihaila Vukdragovića, uspostavljajući sa njim ozbiljne programske linije ove stanice oličene pre svega u kamernim večerima posvećenim savremenoj muzici. Takođe delovao je i kao dirigent orkestra Radio Beograda. Paralelno, u njegovom kompozitorskom opusu dešava se stilski zaokret ka idejama muzičkog realizma, koji karakteriše i zanimanje za folklor, kao i proučavanje stvaralaštva Stevana Mokranjca, što dovodi do raskida sa beskompromisnim, radikalnim, atonalno usmerenim stvaralaštvom prethodnog perioda.

Poslednje godine godine života Vojislava Vučkovića posvećene su kako komponovanju većih, simfonijskih formi, tako i aktivističkoj delatnosti u kontekstu otpora spram preteće opasnosti fašizma koji je jačao u Evropi. Po ulasku nemačkih trupa u zemlju napisao je apel protiv anitkomunističkog proglasa koji su potpisali brojni desničarski intelektualci. Udruženje prijatelja slovenske muzike na čijem čelu je bio dugi niz godina takođe je zabranjeno u maju iste godine. Povukavši se u ilegalu Vučković je komponovao, a uspeo je i da dovrši svoju pionirsku studiju Muzička estetika. U decembru 1942. godine, Vučković i njegova supruga su uhapšeni u raciji, a potom su i podlegli povredama u zatvoru specijalne policije.

Druga simfonija je jedno od poslednjih dela koje je Vučković komponovao tokom svog života. Ostavio ga je nedovršenim, u skicama i sa ispisanom instrumentacijom prvog i početka drugog stava. Prvi stav je izvođen posle rata pod nazivom Poraz, a prvi put je u celini publika mogla da čuje delo na dvadesetpetogodišnjicu Vučkovićeve smrti. Bio je to koncert Beogradske filharmonije 4. decembra 1967. godine, na kojem je Oskar Danon izveo delo u dovršenoj orkestraciji Petra Ozgijana.

Urednica Ksenija Stevanović