Kompozitor meseca – Sergej Rahmanjinov

Završivši studije klavira na Moskovskom konzervatorijumu u klasi Aleksandra Zilotija, nekadašnjeg učenika Franca Lista, Rahmanjinov je pored kompozitorske, veoma rano započeo i pijanističku afirmaciju, u prvom redu kao solista i kamerni pratilac brojnih ruskih umetnika. O intenzitetu njegove izvođačke prakse tih godina svedoče brojni sačuvani podaci u kojima se između ostalog pominje i turneja koju je održao u dvadest tri grada Rusije tokom novembra 1895. godine. Za vreme života u domovini, Rahmanjinov je pijanističko delovanje razvijao uporedo sa dirigentskim (u periodu između 1904. i 1906. godine bio je angažovan kao dirigent Boljšoj teatra), ali su oba angažmana bila u senci njegovog tada veoma plodnog kompozitorskog rada. Premda iz ovog ranog perioda razvoja tehnologije ne postoje njegovi tonski zapisi, podaci govore o Rahmanjinovu kao izvođaču pretežno sopstvene muzike koju je mahom izvodio premijerno ili je promovisao na pozornicama širom Rusije, Evrope, a od 1909. godine i u Sjedinjenim Državama. 

Prve zvučne zapise Rahmanjinov će načiniti tek u Americi, u vreme kada se kao emigrant iz Rusije gotovo u potpunosti posvetio pijanističkom pozivu, i to u tehnologiji tada popularnih klavirskih rolni, za izdavačke kuće Ampiko i Viktor. U pitanju su između ostalog bili zapisi izvođenja njegovih popularnih ranih dela – Prelida u cis-molu i ge-molu, Elegije, Barkarole i Humoreske iz opusa 10, Polke za V. R. i drugih manjih komada. 

Diskografija Rahmanjinova nastala u periodu od 1919. do 1941. godine osvetljava ga kao umetnika koji stoji na razmeđi romantičarskog i modernog izvođačkog stila. Prvi se odnosio na spontanitet izlaganja muzičkih misli uz čitav fundus manira poput eksponiranog virtuoziteta, uglavnom linearno vođenog muzičkog toka, ukrasnog tretiranja notnog teksta evidentnog u arpeđiranju akorda i mestimičnoj upotrebi rubata kao agogičkog zahvata u službi isticanja emocionalnog sloja interpretacije. Onaj drugi, modernistički, međutim, pored sve veće pažnje koja je poklanjana doslednosti u poštovanju partiturnog zapisa, odnosio se na racionalni pristup organizaciji muzičkog toka, te pažljivo građenje muzičke dramaturgije, u čemu je za Rahmanjinova od posebne važnosti bilo oblikovanje kulminacione tačke dela, dosezanje njegovog muzičkog „smisla“ kao specifične muzičke „poruke“ koju je nastojao da prenese slušaocu. U tom svetlu, Rahmanjinov se među pijanistima s početka 20. veka ukazuje kao jedan od najvećih arhitekata koji su nasleđeni romantičarski spontanitet izvođenja preveli u okvire novog, racionalnog pristupa interpretaciji muzičkog dela.

Autor ciklusa: Stefan Cvetković