Greg Garard: Ekokriticizam (3)

Greg Garard, profesor Univerziteta Britanske Kolumbije u Vankuveru, autor je knjige Ekokriticizam čije je treće izdanje objavljeno ove godine. Reč je o studiji koja istražuje načine na koji se zamišljaju i prikazuju odnosi ljudi i životne sredine u raznovrsnim područjima kulturne produkcije – od poezije romantizma, dokumentarnih filmova o divljini, različitih modela klimatskih promena, do filmskog i književnog stvaralaštva.

U poglavlju knjige koje ćemo emitovati na našem programu, autor analizira filozofska i politička stanovišta različitih ekoloških kritika savremenih društava. Naime, raširena svest o krizi životne sredine izazvane dramatičnim klimatskim promenama, zagađenjem životnog okruženja, rastom svetske populacije i iscrpljivanjem prirodnih resursa, uticala je na formulisanje ekoloških pokreta čija se filozofska i teorijsko-normativna polazišta često previđaju i zanemaruju. S obzirom da environmentalizam kao relativno novi društveni, teorijski i filozofski pokret počiva na različitim teorijskim pretpostavkama, Garard formuliše jednu tipologiju pozicija koja olakšava razumevanje njihovih međusobnih odnosa.

Pre razmatranja različitih stanovišta environmentlista, on prikazuje i komentariše poziciju kritičara koji dovode u pitanje tezu o ekološkoj krizi i predviđanju njenih socijalnih i ekonomskih posledica. Njihova pozicija, koju autor naziva verom u „rog izobilja”, počiva na tezi da će napredak tehnologije i demografski rast u kapitalističkoj ekonomiji u budućnosti omogućiti rešenje problema deficita prirodnih resursa. Nasuprot ekonomistima i demografima koji veruju u neograničeni progres, većina environmentalista u razvijenim društvima ukazuje na probleme globalnog otopljavanja i zagađenja životne sredine zalažući se za ograničenje postojećeg modela privrednog rasta i ekološki aktivizam koji, zahtevajući intervenciju vlasti, u tehnološkim inovacijama i promeni životnih navika vidi rešenje krize životne sredine.

Nazivajući ih „plitkim environmentalistima” koji odbacuju korenite socijalne promene, zagovornici „dubinske ekologije”, pak, zauzimaju radikalniju poziciju koja počiva na filozofskoj kritici antropocentrizma i instrumentalističkog odnosa prema prirodi koja poseduje intrinsičnu vrednost, te se zalažu za ograničenje demografskog rasta. Treću poziciju zagovara ekofeminizam koji krivicu za narušavanje životne sredine identifikuje u dominaciji muškaraca kao nosilaca principa racionalnosti, nasuprot „ženskom principu” emocionalnosti koji je u saglasnosti sa prirodom. Četvrtu poziciju ekološke kritike zastupaju zastupnici socijalne ekologije i ekomarksizma koji se oslanjaju na anarhističku i marksističku teorijsku tradiciju u kojoj je kriza životne sredine posledica kapitalističkog načina proizvodnje u kome je profit, a ne zadovoljenje istinskih ljudskih potreba glavni pokretač ekološke krize.

Ukazujući na pozitivne strane i nedostatke svake od navedenih pozicija environmentalizma, Greg Garard ostavlja otvorenim pitanje njihovog budućeg odnosa i moguće sinteze u celovitiju i koherentniju poziciju efikasnije ekološke kritike savremenog stanja životne sredine.

Tekst čita Aleksandar Božović.
Urednica Olivera Nušić.