Bojan Jovanović: Antropološko čitanje Miloša Crnjanskog (3/4)

Jedno od najboljih dela o Prvom svetskom ratu, Dnevnik o Čarnojeviću, sam autor je žanrovski odredio kao posleratni roman, čime nije iskazan samo period njegovog nastanka, već i tematizacija jednog značajnog iskustva transponovanog u autentičan književni tekst. Određujući svoju literaturu kao posleratnu, Crnjanski je isticao da melanholija koja se javlja u svakom čoveku, a naročito posle rata, predstavlja i bitnu odliku njegovog ranog stvaralaštva, pa u tom smislu karakteriše i emocionalno stanje junaka romana Dnevnik o Čarnojeviću.

Budući da su ovo piščevo određenje prihvatili i kritičari i tumači njegovog dela, Bojan Jovanović će posebnu pažnju posvetiti razlici između melanholičnosti, kao prolaznog osećanja bezrazložne tuge, i melanholije kao ozbiljnog duševnog oboljenja. Naime, povratak iz rata je doživljaj životnog besmisla, kao osećanja koje je nadvladalo nakon traženja tog smisla kroz instinktivnu težnju da se ostane živ. Međutim, već tada izranjaju najsvežija sećanja na ratne strahote obeležene težnjom za ubijanjem drugih i nastojanjem da se ne nastrada od njih. Ta sećanja podstiču i ona dublja: na vreme pre rata, doba detinjstva, mladalačkog odrastanja, učenja i studiranja. Sled tih prizora iskazuje se kao literarno sanjarenje koje svojom oniričkom prirodom nalikuje snu. Za razliku od snevanja koje se ne može kontrolisati jer nad svesnim, dovoljnim tek da se memoriše doživljaj tokom spavanja, preovladava nesvesno, sanjarenje se odvija kao identičan proces, u kojem preovladava svest kao instanca kontrole sadržaja koji se evociraju i koji mogu da se preoblikuju snagom imaginacije.

U sutrašnjoj emisiji možete pratiti odeljak „Apoteoza kao poetički princip stvaralaštva".

Čitala je Dušica Mijatović.
Urednici ciklusa Tanja Mijović i Predrag Šarčević.