Pariska Opera u doba Revolucije i Napoleona

Napoleon Bonaparta nije krio svoju naklonost prema napolitanskim operskim majstorima, na uštrb modernih francuskih autora. Po dolasku na vlast, 1799. godine, insistirao je da u Pariz dođe Đovani Paizijelo, jedan od vodećih autora italijanske opere. Odazvavši se Napoleonovom pozivu, Paizijelu je bio dodeljena prestižna pozicija kapelmajstora muzičke kapele konzulata, koja je bila uspostavljena po ugledu na kraljevsku kapelu Starog režima ukinutu nakon revolucije. Pored duhovne muzike, Paizijelo se tokom boravka u Parizu fokusirao na izradu partiture svoje jedine opere na francuskom, Prozerpine, koja je premijerno izvedena na sceni pariske Opere 29. marta 1803. godine.

Paizijelova opera rađena je na osnovu adaptacije istoimenog mitološkog libreta Filipa Kinoa, koji je originalno omuzikalio Žan-Batist Lili 1680. godine. U centralnom zapletu, Prozerpinu, rimsku boginju plodnosti, otima Pluton, bog sveta mrtvih, i primorava je da mu se pridruži u podzemlju; Prozerpinina majka, Cerera, u ljubavi je sa Jupiterom, vrhovnim božanstvom, i pokušava da preko njega povrati svoju kćer.

Iako je Paizijelova operska partitura naišla na pohvale uprave pariske Opere i samog Napoleona, publika nije oduševljeno prihvatila muziku ovog napolitanskog kompozitora. Posebno je kritikovan Paizijelov navodno nevešti tretman teksta, u kome su Parižani videli kompozitorovo nerazumevanje dinamike francuskog jezika. Njegov napolitanski kompozitorski idiom takođe je percipiran kao nekompatibilan sa nasleđem Žan-Batista Lilija i žanrom francuske lirske tragedije, u kojem je ova opera bila osmišljena. Opera je imala samo trinaest izvođenja i nakon decembra 1803. godine nikada više nije bila postavljana na sceni pariske Opere. Šezdesettrogodišnji Paizijelo, rezigniran lošim prijemom ovog ostvarenja, zatražio je otpust iz Napoleonove službe i u avgustu naredne godine vratio se u Napulj.

Među italijanskim operskim kompozitorima nove generacije koji su karijeru gradili u Parizu najistaknutije mesto zauzima Gaspare Spontini. Čak trideset četiri godine mlađi od Paizijela, Spontini je, nakon inicijalnih uspeha Napulju i Rimu, u francusku prestonicu došao 1803. godine kao dvadesetdevetogodišnjak. Nakon što je Bonaparta krunisan za cara u maju 1804. godine, Spontini je uživao podršku dvora, a posebno carice Žozefine, te će njegovo ime ostati čvrsto vezano za kulturnu politiku Francuskog carstva. Među njegova najveća ostvarenja iz ovog perioda ubrajaju se opere Vestalka i Ernan Kortes, obe premijerno izvedene na sceni pariske Opere, odnosno Carske akademije za muziku. Opera Vestalka postavljena je u decembru 1807. godine, i to nakon direktne intervencije Napoleona i Žozefine, kojom su prekinute sabotaže uprave Opere. Ovo Spontijevo remek-delo neretko se smatra mestom rođenja francuske „velike opere": reč je o susretu francuske lirske tragedije i italijanskog belkanta, punog orkestarskog zvuka i harmonske palete, ali i o delu novih dimenzija, koje uključuje raskošne scene procesija, himni, marševa i baletskih divertismana. Radnja je smeštena u antički Rim, što je bilo u skladu sa carskom propagandom tog vremena: Julija, izabranica generala i budućeg imperatora Licinija, primljena je u sveštenički red vestalki, ali se on uprkos tome zavetuje da će je oteti i načiniti svojom suprugom.

Autor Srđan Atanasovski
Urednica Sanja Kunjadić