Duško Prelević: Kratka istorija fizikalizma

Fizikalizam je stupio na filozofsku scenu 1930-ih (Oto fon Nojrat je uveo termin „fizikalizam" u filozofski diskurs). Bio je to svojevrsni istorijski naslednik materijalizma i izraz naučnog pogleda na svet u vremenu velikih prodora u nauci (ponajviše u fizici). Pod pritiskom kritike i usled razvoja nekih drugih naučnih disciplina (kompjuterskih nauka, neuronauka i tako dalje), fizikalizam je pretrpeo velike promene, i do danas se pojavljivao u više verzija koje su, u dužem ili kraćem vremenskom periodu, dominirale prvenstveno u savremenoj filozofiji duha (poput teorije identiteta, analitičkog funkcionalizma, eliminativizma, fizikalizma instanci, strategije fenomenalnog pojma i drugih). Ponekad je čak fizikalizam bio branjen i kao misterijanizam (na primer, Kolin Mekgin je najpoznatiji pristalica ovakvog pokušaja), što se u znatoj meri udaljavalo od naučnog pogleda na svet.

Duško Prelević smatra da je danas najispravnije fizikalizam shvatiti kao istraživački program ‒ u smislu u kojem je Imre Lakatoš uveo ovu sintagmu u filozofski diskurs, jer se tako na najbolji način može izbeći takozvana Hempelova dilema, kojom se dovodi u pitanje mogućnost smislene formulacije fizikalizma. Kroz kratak istorijski osvrt, autor zapaža da je fizikalizam pre degenerativni istraživački program (koji stagnira i samo se brani od kritika koje dolaze sa mnogih strana), negoli plodan istraživački programu koji rešava zanimljive problema i otvara nova polja istraživanja. Takođe, alternativne pozicije, poput (dualističkog) epifenomenalizma, Raselovog neutralnog monizma, interakcionog dualizma, pa čak u novije vreme i panpsihizma, i te kako se mogu uskladiti s naučnim pogledom na svet, te se stiče utisak da su nauke (uključujući i fiziku) u tom pogledu „izneverile" početna očekivanja fizikalista. Drugim rečima, fizikalizam nema monopol nad naučnim pogledom na svet, a plodnost ovog istraživačkog programa krajnje je upitna.

Snimak je zabeležen 25. septembra u staroj napuštenoj školi u selu Ljuljaci. Sledećeg petka, 24. decembra, nastavićemo emitovanje zvučnih zapisa sa ovog naučnog skupa.

Urednica emisije Tanja Mijović.