Pariska Opera u doba Revolucije i Napoleona

Opera Hadrijan Meila i Hofmana jedno je od dela čiju je sudbinu odredila Francuska revolucija. Rađeno prema Metastazijevom libretu Hardrijan u Siriji, delo je svojevrsni izlet na scenu pariske Opere u stvaralaštvu kompozitora Etjena Meila i libretiste Fransoa-Benoa Hofmana, koji su inače svoje karijere gradili u žanru komične opere i na scenama drugih pariskih pozorišta. U vreme kada je bila pripremana premijera opere, na proleće 1792. godine, i to pod naslovom Hadrijan, imperator Rima, Francuskoj je pretio rat Hazburškom i Pruskom koalicijom, koju je predvodio Leopold II, koji je i dalje nosio simboličnu titulu svetog rimskog cara. Pored toga, Parizom su se pronele glasine da će u operi, u sceni Hadrijanovog trijumfa, biti korišćeni konji iz štala omražene kraljice Marije Antoanete, ujedno i Leopoldove sestre. Ne postoje indicije da su autori zaista razmišljali o ovim konotacijama, a Hofman je u štampi branio operu, pozivajući se upravo na revolucionarnu Deklaraciju o ljudskim pravima i zakone koji su ukinuli cenzuru. Uprkos tome, delo je izvedeno tek u junu 1799. godine, pod promenjenim političkim okolnostima, kada je Prvom francuskom republikom vladao Direktorijat i demokratski izabran Savet pet stotina. Tada su, međutim, Parižani u Hadrijanu prepoznali Napoleona Bonapartu, koji je sticao sve veću vlast i koji je četiri meseca nakon premijere izveo državni udar, preuzevši vlast kao prvi konzul republike. Prvi čin opere prikazuje događaje nakon Hadrijanove pobede nad Partima: Hadrijan je zarobio parćansku princezu Emiren u koju je zaljubljen, dok njen otac, kralj Hozroj i verenik Farnasp bezuspešno pokušavaju da je oslobode.

Francuski kompozitor Šarl-Simon Katel stupio je na parisku muzičku scenu najpre kao Gosekov saradnik, a zatim i kao prvi profesor harmonije na novoosnovanom pariskom Konzervatorijumu. Tokom prve dve decenije 19. veka, Katel izrasta u jednog od vodećih francuskih autora opera. Njegovo prvo delo, pisano za scenu velike Opere u doba Napoleona kao konzula, rađeno je prema Volterovoj tragediji Semiramida i predstavlja nastavak tendencije započete u doba Luja XVI da se francuske klasične tragedije prenesu na opersku scenu. Iako koncipirana kao lirska tragedija, odnosno ozbiljna francuska opera, Katelova partitura pokazuje određene uticaje opere komik, i to ne samo u konkretnim muzičkim rešenjima, već pre svega u oblikovanju muzičko-dramskog vremena, upotrebi periodičnih struktura i odnosu rečitativa i arija. U trećem, završnom činu Katelove opere, mladi vojskovođa Arzas otkriva da je izgubljeni sin kraljice Semiramide, dok je ona potajno odgovorna za smrt njegovog oca i svog supruga, čiji je presto preuzela. Arzas napada zaverenike predvođene knezom Asurom, koji želi da prinudi Semiramidu da se uda za njega, ali u tami špilje Arzas ubija i svoju majku, Semiraidu. 

Autor: Srđan Atanasovski

Urednica: Sanja Kunjadić