Žene u muzici – Džin Kultard

Kada je sredinom prošlog veka generacija američkih kompozitora, posleratnih avangardnih eksperimentalista, svojim idejama i novinama koje su se u najvećoj meri odnosile na ispitivanje odnosa muzičkog i izvan-muzičkog sadržaja (a čiji je rodonačelnik i jedna od vodećih ličnosti bio Džon Kejdž), počela da osvaja svetske muzičke prostore, njihovi savremenici i savremenice u Kanadi bili su u senci, gotovo nepoznati u međunarodnim okvirima. Verovatno je to jedan od razloga zbog kojeg su izvan Kanade i danas u širem kontekstu sveta muzike manje poznata dela Džin Kultard, koja se uz svoje savremenice – Barbaru Pentlend i Vajolet Arčer – ubraja u red najuticajnijih autorki druge polovine prošlog veka. Ove tri poslenice dale su važan doprinos razvoju umetničke muzike u Kanadi, ne samo kroz svoje raznovrsne kompozitorske opuse, već i kao pedagoškinje koje su oblikovale brojne savremene kanadske kompozitore i postavile platformu znanja budućim generacijama.

Džin Kultard je rođena 10. februara 1908. godine u Vankuveru, u Britanskoj Kolumbiji. Prve muzičke poduke dobila je kao petogodišnjakinja od svoje majke Džin Blejk Robinson Kultard koja je u tom periodu bila jedna od istaknutih profesorki muzike u Vankuveru, a koja ju je sa posebnom pažnjom usmeravala na muziku Kloda Debisija i Morisa Ravela. Dela francuskih impresionista imala su veliki uticaj na ostvarenja koja je Džin Kultard pisala tokom čitavog života, a komponovanjem je počela da se bavi još u devetoj godini. Kako ističu muzikolozi, to je verovatno bio i jedan od razloga zbog kojih se njen stil najčešće označava kao „integralni romantizam sa prisutnim impresionističkim elementima... izrazito ličan, a opet uklopljen u okvire savremene muzike”.

Kada je 1928. dobila stipendiju Ženskog muzičkog kluba iz Vankuvera, Džin Kultard je upisala Kraljevski muzički koledž u Londonu. Studije kompozicije pohađala je u klasama Ketlin Long, Redžinalda Ovena Morisa i Ralfa Vona Vilijamsa. Nakon završenog školovanja vratila se u rodni Vankuver, gde je predavala na Koledžima Sent Entoni i Kvins Hol, dok je uporedo sa pedagoškom karijerom nastavila da se razvija i oblikuje i kao kompozitorka, pišući u tom periodu uglavnom dela za glas i klavir. Godine 1935. stupila je u brak sa Donaldom Adamsom, tada poznatim kanadskim dizajnerom, dok je 1944. i 1945. godinu provela u Njujorku, gde je na čuvenom Džulijardu pohađala specijalističke studije u klasi Bernharda Vagenara, holandsko-američkog kompozitora, dirigenta i violiniste. Tokom boravka u Njujorku imala je prilike da se upozna sa radom Artura Bendžamina i Bele Bartoka, kao i da kod njih pohađa privatne časove.

Ponudu da svoju pedagošku aktivnost u oblasti kompozicije i muzičke teorije nastavi na novoosnovanom Odseku za muziku Univerziteta u Britanskoj Kolumbiji dobila je 1947, a u ovoj visokoškolskoj ustanovi ostala je čitav svoj radni vek – do 1973. godine kada je penzionisana.

Jednogodišnja pauza u pedagoškom radu Džin Kultard usledila je 1995. godine kada je boravila u Parizu, a potom i na jugu Francuske, gde je komponovala Violinski koncert, operu Povratak starosedelaca koja je završena tek 1979. i premijerno izvedena septembra 1993. godine, dok Lirska svita – Skice iz srednjovekovnog grada i Egejske skice, nastale u istom periodu, pokazuju kompozitorkino veliko interesovanje za evropsku istoriju i kulturu. Godine 1958. Muzički festival u Vankuveru poručio je od kompozitorke ciklus pesama za alt i orkestar, nazvan Prolećna rapsodija, a delo je premijerno pevala Morin Forester, poznata kanadska vokalna interpretatorka.

Šezdesete godine u opusu Džin Kultard obeležila su kompleksnija ostvarenja komponovana za različite ansamble, koja su uglavnom pisana po porudžbinama. Kasnih sedamdesetih i tokom osamdesetih godina prošlog veka, najčešće je komponovala inspirisana literarnim delima, dok je u kasnoj stvaralačkoj fazi pisala ostvarenja po porudžbini Simfonijskog orkestra iz Vankuvera, koji ih je potom premijeno i izvodio.

Iz opusa ove autorke, koji broji oko 350 dela, posebno se izdvajaju: kompozicija Moltiva za Elizabetu, koju je komponovala 1953. u čast krunisanja engleske kraljice Elizabete Druge, delo Ptice Lansdauna u kojem je koristila originalne snimke cvrkuta ptica, Kanadska fantazija, balada Zimska bajka, Pesma moru, Muzika na tihu pesmu za flautu i gudače, sonate za različite instrumente u pratnji klavira, kao i Kristinine pesme, Jesenju simfoniju i ostvarenje nazvano Simfonijska slika – Vizija Severa za gudački ansambl koji je 1989. godine posvetila Kamernom orkestru Gildhol.

Originalne partiture dela Džin Kultard pohranjene su u Arhivu Univerziteta u Britanskoj Kolumbiji, koji je osnovao i fondaciju koja nosi njeno ime, a čiji je primarni cilj promovisanje dela kanadskih kompozitora. Pored brojnih nagrada i priznanja kojima je za života Džin Kultard ovenčana, kao poseban izdvaja se Orden Britanske Kolumbije koji joj je dodeljen 1994. godine. Preminula je 9. marta 2000. u Severnom Vankuveru.

Urednica Irina Maksimović Šašić