Otimači izgubljenog blaga, ili kako su Sirijci krenuli stopama Indijane Džonsa

Stariji muškarac prelazio je detektorom za metal kroz sveže iskopani jarak, nadajući se da će, ispod gomila prašine, pronaći blago koje su, bežeći od istorijskih promena, sakrili pređašnji stanovnici teritorije na kojoj se nalazi Sirija – Otomani, Vizantinci, Rimljani, ili pak bogatiji zvaničnici netom svrgnutog režima Bašara el Asada.

Od trenutka kada se, početkom decembra, Asad ukrcao u avion za Moskvu, potraga za zaboravljenim blagom postala je prava manija među Sirijcima, dramatično osiromašenih tokom bezmalo 15 godina ratova, progona i osveta.

Sirijski mediji navode da se, u poslednjih nekoliko meseci, zemlja pretvorila u poligon na kojem divljaju priučeni arheolozi, koji naoružani desetak hiljada evra vrednim detektorima za metal ili ponekad samo pajserima, pokušavaju da se dokopaju odavno zaboravljenog blaga.

Više od 4.000 arheoloških nalazišta

Razmere epske pljačke, ili najizazovnijeg vremena u sirijskoj istoriji, kako ove amaterske potrage nazivaju arheolozi, nemoguće je proceniti s obzirom na to da je u ovoj državi, prema podacima Uneska, registrovano čak 4.000 nalazišta.

Stvarni broj, kako su tvrdile sada već bivše vlasti, jeste bar četiri puta veći, pošto najstariji lokaliteti datiraju još iz bronzanog doba. Na obalama Eufrata ponalažene su glinene pločice koje sadrže pisanije o prvim oblicima uređenja. Slede nadaleko poznati gradovi Palmira i Apameja, tragovi Puta svile, te ostaci imperije koja se protezala od Indije do Španije.

U Siriji se nalaze i čuvena citadela u Apelu, templarska tvrđava Krak de Ševalije, Saladinov zamak, koji su, nekako, uspeli da se održe uprkos šteti koju su ovim građevinama naneli vazdušni udari i artiljerija.

Tokom bezmalo 15 godina dugog građanskog rata, radikalni islamisti iz grupe Tahrir el Šam, koja od početka godine vlada Sirijom, prilično je dugo predstavljala most između tragača i trgovaca antikvitetima, pa se računa da je u potpunosti opustošen pojas nazvan "mrtvi gradovi", odnosno naselja koja su napuštena do 10. veka.

Od bede do bogatstva uz pomoć pajsera

Sve je počelo serijom nepotvrđenih priča da je nekolicina Sirijaca iskopala nekoliko desetina hiljada evra vredno blago na kućnom pragu, nakon čega se "arheološka groznica" proširila od Dare do obala Eufrata. Zamišljajući bogatstva, Sirijci su pokupovali opremu, iznajmljivali bagere i založili kuće kako bi namakli novac za ovaj projekat.

Odmah zatim, na nekoliko mesta u Damasku otvorene su prodavnice detektora za metal, čiji je promet procvetao paralelno sa glasinama o novopečenim milionerima, koji su iz peska iskopali prava bogatstva.

Za četiri meseca, koliko prema procenama lokalnih medija traje ova manija, još nije zabeležen nijedan slučaj da je neko zaista pronašao blago, ali društvenim mrežama kolaju fotografije vizantijskih zlatnika, zlatom prekrivenih jevrejskih pisanija i sanduka sa blagom, koje su bežeći ka Turskoj, zakopali otomanski oficiri.

U vreme vladavine porodice Asad, divlja arheologija bila je strogo zabranjivana, pa su retki prestupnici osuđivani na ozbiljne zatvorske kazne. Neki su čak zatvarani u kazamate obaveštajne službe.

Sada pak tragače vrebaju drugačije opasnosti, pa su nove sirijske vlasti objavile da je do sada, na različite načine, stradalo najmanje pet kvaziarheologa, dok je nekoliko desetina povređeno pošto su nespretno skakali po drevnim ili novijim ruševinama.

Dodatni problem predstavlja činjenica da tragači detektorima za metal, često, umesto blaga pronađu zakopane mine, ili neeksplodirane granate. Kako bi sačuvali tajnost lokacija sa blagom, potrage se najčešće odvijaju noću.

Stazama Lorensa od Arabije

Glavna potraga za blagom, kako se čini, odvija se duž pruge Hidžaz, čiju je gradnju još 1900. godine počeo sultan Abdulhamid Drugi. Narednih godina uskotračnom železnicom povezani su više od 1.200 kilometara udaljeni Damask i Medina, ali je pruga praktično uništena deceniju kasnije tokom Arapske pobune šerifa Meke Huseina ibn Alija.

Paralelno sa nestankom Otomanske imperije pesak je počeo da pokriva najambiciozniji infrastrukturni projekat Istanbula, ali su se kroz generacije lokalnih plemena prenosile priče o vrećama blaga koje su turski oficiri, napuštajući Arabijsko poluostrvo, zakopavali duž pruge.

Od tada, generacije upornih tragača, sa jako malo uspeha, pokušavaju da pronađu blago. Anarhija koja je usledila posle pada Asadovog režima, pokrenula je novi talas potraga.

U ovom delu Sirije, detektore za metal zamenjuju rašljari, koji na najrazličitije načine tumače kretanje metalnih šipki kojima prelaze duž napuštene pruge. Ni oko otomanske pruge, do sada, nije ništa pronađeno.

Za nekoliko stotina evra, ipak, moguće je, navodno, kupiti šifrovane mape sa tačnim lokacijama zakopanog blaga, koje za još toliko para mogu da dešifruju navodni stručnjaci u Turskoj. Na meti sirijskih Indijana Džonsova su i ostaci rimskog grada Bosra, gde je gotovo bez prestanka u toku potraga za novčićima.

Objašnjenje arheološke groznice prilično je jednostavno. Od posledica građanskog rata devet od deset stanovnika ove države živi na granici bede, tri četvrtine preživljava zahvaljujući humanitarnoj pomoći i bezmalo šest miliona nema krov nad glavom.