Ko su znameniti Vrščani

Na trgu velikana, opisana je raskoš ovog grada stihovima, rečima i slikama besmrtnih umetnika, a na šahovskoj tabli stanuju ukrštene reči, koje odjekuju arijama, dok ih ozbiljnog lica zapisuje kralj komedije.

Na grčkom, Sterija znači zvezda – najsjajnija u vršačkoj galaksiji. Osnivač srpske drame, perom je oživeo likove po kojima i danas oslovljavamo komične društvene prikaze. A krenulo je sa takozvanim „lajavima sredama", kada su se kod njegove majke okupljale žene iz sokaka.

„Sterija je sve to zapisivao, zapisivao kao dete koje je pamtilo, i tu je rođen Tvrdica, tu je rođena Pokondirena tikva, tu su rođeni Sterijini junaci”, kaže Ivan Babić, gradski hroničar

Satiri duguje slavu. Ona mu je na posletku, obeležila život, odnosno smrt. Njegova supruga, odlučila je da ga sahrani u grob svog prvog muža Joakima, a građani su mu spomenik otkrili 1934. godine. Darodavac je bio Dragiša Brašovan, još jedan znameniti Vrščanin, upamćen u srpskoj istoriji kao pionir moderne arhitekture.

„Tokom treće decenije stvara svoje najupečatljivije objekte to su komada ratnog vazduhoplovstva u Zemunu, Banovina u Novom Sadu i zgrada državne štamparije u Beogradu”, navodi Ivana Janjić, autorka izložbe.

Sahranjen je na vršačkom groblju, gde danas počivaju i velikani, poput Borislava Kostića, osnivača jugoslovenske šahovske škole, Aleksandra Krona, matematičara i autora školskih udžbenika, priznatih slikara Karela Napravnika i Svetislava Vukovića.

Među njima ne počiva njihov sugrađanin Paja Jovanović, jedan od najznačajnijih slikara srpskog realizma, koji je svoje prve značajne slikarske radove ostavio upravo u pravoslavnoj crkvi ovog grada, već sa 14 godina.

„Kada je otišao kod vladike da ga pita, može li da proba da oslika ikonostas, ovaj ga je uhvatio za uvo i isterao napolje. I onda je Pajin otac došao ponovo zamolio vladiku – neka dete proba. I dete je lepo probalo i pokazalo se da je talenat vanserijski”, priča Ivan Babić, gradski hroničar.

Vršac je iznedrio i mnoge znamenite žene – prvu enigmatu Jelku Gerbec, Milu Matejić, koja je upamćena kao prva žena jedriličarski akrobata i žrtva fašizma, i opersku divu Sultanu Cijuk.

„Sultana Cijuk je naša prva obrazovana solo pevačica, koja je ostvarila osim kod neverovatan uspeh, tako i na evropskim operskim scenama sa kraja 19. i sa početka 20. veka”, kaže Tatjana Gerdec Mrđin, direktorka muzičke škole „Josip Marinković”.

A svaki jun u ovom gradu, teče poezijom, a ovog su Vrščani obeležili 101. godišnjicu rođenja Vaska Pope, oca moderne srpske poezije, akademika, višestruko nagrađivanog, ali i jednog od naših najprevođenijih pesnika.

„1995. godine, četiri godine nakon Popine smrti grad Vršac ustanovio nagradu Vasko Popa, koja se dodeljuje tako svake godine 29. juna na Popin rođendan i dobija je najznačajniji pesnik Evropske književnosti”, navodi, Snežana Udicki, iz Narodnog pozorišta „Sterija" u Vršcu.

Priča o zlatnim grozdovima grada na ivici Panonske nizije, nastavlja se imenima stotine zaslužnih, među kojima je i naveći naučenjak sa južnobanatskog pašnjaka – Mihajlo Pupin Idvorski.