Stojan Milanov – Pričaj mi priču

Slike stvaraoca Stojana Milanova (1963) prikazane na ovoj izložbi nastale poslednjih godina ukazuju da je umetnik slobodno iskoračio u novu fazu stvaralaštva u kojoj su objedinjeni njegova tehnička veština, unutrašnje nadahnuće i kreativna iskrenost. U ovim radovima zaokupljenost ljudskom figurom, svetlom, kompozicijom, slikanom materijom-bojom, podređeni su ideji da umetnost može i treba da povrati vrednost slikanja motiva „uzvišenog” običnog trenutka, zapravo da uspostavi metaforičnu komunikaciju sa univerzalnim, saznajnim i estetičnim kroz prizore lokalnog i intimnog.

Predstavljene slike nisu samo njegove osobite lične intimne priče, koje osećajno vizualizuje i sa zanimanjem od gledaoca iščekuje njihovo tumačenje, već svedočanstva i stanje duha, tako naglašavajući umetnički pečat stvaraoca koji je ostao veran svojoj temi, mada uz spremnost da se nadograđuje, modifikuje, istražuje.

U nastojanju da sažimanjem, sa manje elemenata i definisanim potezom, iskaže čistu likovnost, Milanov postupno napušta realističan prosede i prodire u granični prostor između figurativnog i apstraktnog, oblikujući slike koje kao da lebde između prizora i sna, rituala i svakodnevnog, definisanog oblika i fragmenata forme. Njegov rukopis u načinu slikanja, potezu, koloritu, pastoznosti kroz vreme se menjao razvijajući sve veću delikatnost, ali i suprotstavljenost durskog i molskog valera, i težnji da se ne izgubi spontanost. Slojevi boje, u fokusnim delovima slike deluju kao eruptivni nanosi ekspresivnog gesta, često fragmentisani, gotovo kolažni, sa vidljivim tragovima četke i špakle, što stvara utisak dinamične razgradnje oblika.

Figura, bilo ženska ili muška, izranja iz naslaga slikarske materije kao reljefni otisak uz podtekst da se slikom ne opisuje već materijalizuje trag postojanja. Tako prizor Dve sesre s lamom, kao da evocira motiv čuvarki svetlosti – duhovnog ognjišta, ženske mudrosti, opstajanja, tradicije. Frontalno postavljeni likovi izdvajaju se iz apstraktnog pozađa svedenim formama obavijenim bogatstvom i teksaturom pastozno oslikane tkanine. Boja ovde ne služi deskripciji, već je nosilac emotivnog kontrasta: toplo-hladno, tišina-govor. Sličnog simbolično-ritualnog karaktera je i slika Šamanka, žena sa posudom iz koje se vije dim koji izaziva obrednu asocijaciju, dim kao žrtva i žena kao posrednica između vidljivog i nevidljivog.

Slika Žena koja mesi hleb nije portret u psihološkom smislu, već višeznačna i simbolička sila: figura u klečećem stavu, nagnuta nad masom brašna i vode, guste fragmentisane boje, prizor je koji odaje simboliku svakodnevnog rituala – metaforu stvaranja, odu ženi kao stubu života. Svojevrstan lirski kontrapunkt prethodnim je slika Tri suđaje koja odiše intimnom atmosferom, poetičnošću i krhkošću dok naglašeno plavi i ljubičasti tonovi u Aktu sa šeširom doprinose ekspresivnoj senzualnosti slike. Odnos tela i duha se prepliću u vizuelnom vrtlogu između erotičnosti i apstraktne konstrukcije.

Uz meditativne, nežne, zagonetne, magične, zanosne ženske figure Milanov slika ekspresivne muške likove prikazane u stvaralačkom činu, procesu izražavanja ili radu. Harmonikaš, gitarista, muzičari, težak, gotovo srasli sa svojim instrumentima i prostorom su fragmentisane, unekoliko ne sasvim oblikovane figure – metafore stvaralačkog čina, čiji pokret, stav, i izvesna melanholija, izražavaju unutrašnju energiju i ritam. Pastozni nanosi boja postaju kao tonski sklad, melodija, linija brazde a potezi rukom slede ritmičnu kompoziciju. Odnosi nanesene boje: tamno-svetlo, grubo-glatko, u funkciji su dinamike tona, pokreta i snažne emocije. U stvaralačkom procesu i na slici i kod slikara oseća se simbioza između duhovnog i materijalnog, napora i lepote stvaranja, da bi se energija pretočila u delo – personifikaciju umetnosti kao otpora prolaznosti.

Slikarstvo Stojana Milanova je svojevrsna vizuelna antropologija: kroz žensku figuru, figuru težaka, dar, suđaje, muzičare, on promišlja kontinuitet života i umetnosti, povezuje ideje materijalne lirike, poetike boje i tela kao trajnog zapisa. Figure su oblikovane kao reljefi sećanja, svaka je ostala zabeležena u trenutku između nestajanja i trajanja. Kompozicija slike često je postavljena kao scena, figure obasjane svetlom imaju životne uloge u ikoničnoj predstavi.

Posmatrajući radove na izložbi suočavamo se sa pitanjem razvoja umetnosti nakon epohe modernizma kao i načina na koji umetnik nalazi svoje mesto u savremenoj estetici. Stojanove slike karakteriše snažna gestualnost, sloboda i pastoznost nanosa boje, gotovo reljef, kao i redukcija forme. Ovakvim postupkom dvojnog koda: lirskog i dramatičnog, intimnog, gotovo simboličnog sklopa i robusnog nanosa materije, otvaraju se brojne mogućnosti koje Milanov iskazuje kao „osećajni horizont” gde je posmatrač aktivni saučesnik u značenju slike potcrtavajući fenomenološko shvatanje da umetničko delo nije objekat za posmatranje već oblik otvaranja posebnog umetničkog sveta.

Njegovo slikarstvo odlikuje odlučnost, sigurnost i spontanost kao pratilje intuicije a potez i intenzitet boje su stanje duha, trenutak prisustva, gotovo vizuelna meditacija čime ostvaruje dijalog sa umetnicima koji istražuju granice slike kao iskustva, ne samo kao vizuelnog prizora, što je u duhu savremene estetike. Kroz aktivan dijalog sa tradicijom figurativnog slikarstva i pretvarajući ga u metaforu života same slike, ukazuje da slikarstvo i dalje ima moć da gradi istinu, i to ne imitacijom stvarnosti već kroz njeno razlaganje, kroz boju, fragment, gest.

Ovde možete pogledati/preuzeti katalog izložbe.