Pijanizmi Balkana ‒ Julija i Konstantin Ganev

Politička pozicija Bugarske koja je nakon Drugog svetskog rata ušla u sastav komunističkog bloka, odredila je pravac umetničkog, pa tako i muzičkog stvaralaštva tokom najvećeg dela druge polovine 20. veka u ovoj zemlji. Za obrazovni kontekst, to je značilo saobražavanje modelu Sovjetskih obrazovnih institucija, te je tako i Sofijska akademija za muziku sredinom 50-ih preimenovana u Bugarski državni konzervatorijum. Ove sistemske promene nisu zaobišle ni izvođačku praksu na domaćem tlu, mada je kao plodotvoran za njen razvoj poseban značaj imala mogućnost koja je otvorena mladim bugarskim umetnicima da studije pohađaju u Sovjetskom savezu. Njihovi potonji profesionalni pedagoški angažmani u rodnoj zemlji odigraće ključu ulogu u podizanju standarda izvođačke prakse u decenijama druge polovine prošlog stoleća, ali i stilskom oblikovanju koje je u pijanizmu značilo insistiranje na principima legato tehnike, projekcije snažnog „orkestarskog zvuka“, emocionalnu ekspresivnost i realističnost u karakterizaciji muzičkog materijala. Među pijanistima koji su pripadali prvim generacijama bugarskih muzičara diplomiranih na Moskovskom konzervatorijumu 1950-ih, posebno mesto pripada Juliji i Konstantinu Ganevu, bračnom paru koji će po povratku u domovinu oformiti najčuveniji klavirski duo u Bugarskoj svih vremena, te za više decenija delovanja steći legendaran status u okvirima ove balkanske zemlje. U večerašnjoj emisiji istorijski osvrt na praksu ovog sastava načinićemo izborom snimaka koji su Julija i Konstantin Ganev ostvarili za bugarski Balkanton tokom 70-ih i 80-ih godina prošlog veka, u vreme njihovog profesionalnog zenita.

U istorijskim pregledima bugarskog pijanizma, imena Julije i Konstantina Ganeva se uglavnom pominju nerazdvojno, zahvaljujući njihovoj plodonosnoj zajedničkoj koncertnoj i pedagoškoj praksi. Konstantin Ganev rođen je 1925, a Julija Ganeva 1927. godine, te nakon muzičkog školovanja u rodnoj zemlji oboje odlaze na Moskovski konzervatorijum, gde u klasi Hajnriha Nojhauza diplomiraju ranih 50-ih godina. Na istoj instituciji, Konstantin će doktorirati i muzikologiju odbranivši disertaciju pod nazivom „Klavirska dela Panča Vladigerova“, te će uz pijanističku praksu tokom karijere delovati i kao muzički pisac. Po povratku iz Moskve, 1956. godine, on će, kao i Julija, najpre započeti samostalnu koncertnu i pedagošku aktivnost, kao profesor klavira i „Istorije klavirske umetnosti“ na tadašnjem Bugarskom državnom konzervatorijumu, koji danas nosi naziv Nacionalna muzička akademija „Prof. Pančo Vladigerov“ u Sofiji. Posebno je važno istaći da su Konstanin i Julija Ganev na ovoj instituciji pokrenuli zajedničku klasu kamerne muzike u kojoj su se školovale generacije najboljih bugarskih klavirskih umetnika. Među njima se mogu pomenuti Aleksandar Hinče, Dimo Dimov, Marina Kapacinskaja, Bojan Vodeničarov kojem smo posvetili jednu od emisija ovog ciklusa, zatim Ema Tahmizjan, Pavlina Dokovska, Borislava Taneva, Danijela Andonova i mnogi drugi. I mada su u početku svoje pijanističke prakse razvijali odvojeno, dvoje umetnika 1962. godine formira duo, prvi kamerni sastav ovog tipa u Bugarskoj koji je, izvodeći standardni repertoar, takođe inspirisao i brojne bugarske kompozitore da stvaraju u ovom žanru. Doprinos ovog pijanističkog dua ogleda se i u preko pedeset dela koja su posvećena upravo njemu. Uspon koncertnih aktivnosti Juliju i Konstantina Ganeva već 60-ih godina odvešće pored bugarskih, na brojne scene regiona i u zemlje istočnog bloka – u prvom redu republike Sovjetskog saveza gde će imati zapažene nastupe, kao i u Grčkoj, Rumuniji, Jugoslaviji, Mađarskoj i Istočnoj Nemačkoj, a tokom 1970-ih i 1980-ih i u Sjedinjenim Državama, Meksiku i posebno u Japanu, zemlji za koju će u jednom periodu života vezati svoje profesionalne angažmane. Njihovoj popularnosti u tim godinama poseban doprinos dali su direktni prenosi koncerata na radiju i televiziji od Bukurešta, Atine i Tokija do Havane, Meksiko Sitija i Vašingtona, a što je (ne računajući one bugarske muzičare koji su živeli na Zapadu) bio jedinstven primer među muzičkim izvođačima stacioniranim u ovoj balkanskoj zemlji... Tokom ovog perioda duo Ganev je zabeležio i nastupe sa gotovo svim bugarskim simfonijskim i kamernim orkestrima. Raznovrstan repertoar ovog sastava obuhvatao je dela gotovo svih epoha u žanru za četiri ruke ili dva klavira, pa tako i savremenu muziku koju se u većoj meri dvoje uemtnika posvećuje tokom 1980-ih. Prevashodno zahvaljujući posvećenosti Konstantina Ganeva istoriji klasvirske literature koju je predavao, duo se okretao i delima iz dalje muzičke prošlosti, posebno baroku, te tako za Balkanton 1982. godine objavljuju i El-Pi album sa delima Vilhelma Fridemana Baha, Johana Ludviga Krebsa i Johana Kristofa Fridriha Baha. Sa ovog izdanja u emisiji reperodukujemo Koncert za dva čembala u a-molu Johana Ludviga Krebsa. Živi, motorični puls okvirnih stavova, koliko i spokojni karakter središnjeg Afetuoza duo Ganev donosi sa upadljivom neposrednošću – odlikom koja je njihovim interpretacijama do danas osigurala neodoljivu privlačnost. U pitanju je simulacija čembalističkog zvuka na modernim klavirima, koji Julija i Konstantin Ganev obogaćuju blještavilom virtuozne tehnike i dinamikom koja ne prekoračuje okvire baroknog stila, kao i fraziranjem baziranim na striktnom poštovanju notnog zapisa, čime pokazuju svoju pripadnost  standardima izvođaštva 20. veka.

Poseban uspeh duo Ganev ostvario je u Japanu, u kojem su imali učestale nastupe još od 1978. godine. Zanimljiva je priča kako je te godine Bugarsku posetio najpoznatiji japanski klavirski duo Sačiko i Kunio Kodama, označivši početak plodnih kreativnih kontakata sa Julijom i Konstantinom Ganev. Rezultat toga bilo je i pokretanje Festivala bugarske muzike za klavirski duo u Tokiju, održanog tri puta – 1983, 1985 i 1987. godine u čijoj je organizaciji, ali i kao učesnik Duo Ganev nastupao. Prisustvo dua na japanskim scenama i izuzetne kritike koje su ih etablirale u muzičkim krugovima, rezultiraće pozivom bugarskim umetnicima da rade na Akademiji Musašino u Tokiju. Na ovoj instituciji će od 1992. godine, punih devetnaest godina – do 2011, voditi klasu klavirskog dua kroz koju je prošlo više od 150 studenata...

Osim izvođačke prakse unutar klavirskog dua, Konstantin Ganev je u muzčkoj kulturi Bugarske ostao upamćen i kao autor brojnih studija, članaka i recenzija, od kojih su neke objavljene u njegovoj knjizi „Stopama muzičkih utisaka“ 1981. godine. Pomenućemo i to da je za postignuća na polju muzičke umetnosti Konstantin Ganev poneo prestižnu titulu „Narodni umetnik“ Bugarske, dok je Duo Ganev za četiri decenije postojanja ovenčan mnogim nacionalnim priznanjima.

Kamerna muzika Franca Šuberta imala je značajno mesto na repertoaru ovog dua, a Balkanton je 1983. godine objavio njihov album sa odabranim delima ovog bečkog romantičara. Šubert Dua Ganev sugestivno emanira bidermajersku gracioznost i sentimentalan karakter ove muzike kroz delikatno vajanje fraza za koje se može reći da je izvođački prepoznatljivo precizno, a stilski tačno. Mada album Šubertove muzike, kao ni druga diskografska izdanja nisu preskočila granice Bugarske, tonski zapisi Dua Ganev su po kvalitetu interpretacija zavredeli daleko širi od‌jek. U okvirima domovine oni su postigli antologijsku vrednost i status neprevaziđenih uzora iz epohe koja je osvedočila zenit kako domaćeg muzičkog izvođaštva, tako i diskografske produkcije.

Autor emisije: Stefan Cvetković