Štefan Berger: Povratak na nacionalnu paradigmu u istoriografiji

Imajući u vidu prekretnicu koju je Drugi svetski rat predstavljao u istoriji dvadesetovekovne Evrope, Štefan Berger u širokom komparativnoistorijskom kontekstu analizira njegov uticaj na pisanje nacionalnih istorija u Nemačkoj, Italiji, Francuskoj i Velikoj Britaniji. Polazeći od koncepta „velike istorijske pripovesti" autor istovremeno istražuje njenu ulogu u stvaranju nacionalnog identiteta tokom druge polovine 20. veka, ali i različite oblike istorijskih mitologija koje su razvijene unutar nacionalnih istoriografija poput mita o „posebnom nemačkom putu" u Zapadnoj i Istočnoj Nemačkoj, mita o pokretu otpora u Italiji i Francuskoj ili mita o narodnom ratu u Velikoj Britaniji.

Analizirajuću ulogu koju je „nacionalna paradigma" imala u pisanju istorije, Berger razlikuje četiri karakteristične faze: razdoblje nesigurne stabilizacije od okončanja Drugog svetskog rata do druge polovine 50-ih godina 20. veka; razdoblje krize i osporavanja nacionalne paradigme do sredine 70-ih godina; razdoblje njene obnove, te četvrto razdoblje koje je nastupilo po okončanju Hladnog rata i koje traje do danas i obeleženo je divergentnim trendovima renacionalizacije pisanja istorije i istovremenog produbljivanja krize nacionalne paradigme. Konačno, imajući u vidu ulogu istorije u stvaranju i očuvanju nacionalnog identiteta u vremenu obeleženom procesima evropeizacije i globalizacije, Berger zaključuje da se i u 21. veku pisanje istorije najvećim delom odvija unutar nacionalnih istorijskih kultura i da je i dalje usredsređeno najvećim delom na pojedinačne nacionalne istorije. Iako je, prema tome, opravdano govoriti o „povratku na nacionalnu paradigmu" u pisanju istorije, ono je danas neuporedivo samorefleksivnije i pluralnije nego što je to bilo tokom 19. i prve polovine 20. veka.    

Tekst čita Aleksandar Božović.
Urednica: Olivera Nušić