Žene u muzici – Džoan Faleta

Ova Njujorčanka, rođena 27. februara 1954. godine, u rodnom gradu je pohađala studije gitare na Koledžu Menes, a potom i dirigovanja na Džulijardu, gde je okončala i doktorske studije. Karijeru je započela kao gitaristkinja i interpretatorka na mandolini koja je još u toku studentskih dana sarađivala sa Metropoliten operom i Njujorškom filharmonijom, a nakon imenovanja za muzičku direktorku Filharmonije iz Bafala 1998. godine, Džoan Faleta je postala i prva žena koja je vodila veliki američki orkestar. Pod njenom upravom ovaj ansambl je postao vidljiv kako u nacionalnim, tako i u međunarodnim okvirima, a zahvaljujući uspešnoj saradnji sa produkcijskom kućom Naksos dva puta je nagrađen Gremijem. Nakon pauze od dve decenije, 2004. godine pod umetničkim rukovodstvom Džoan Falete, Filharmonija iz Bafala je nastupila u Karnegi holu, a 2018, nakon više od tri decenije, ovaj orkestar je imao zapažen koncert u Varšavi na prestižnom Betovenovom uskršnjem festivalu. Tom prilikom Džoan Faleta je napravila značajan korak u promovisanju žena u muzici kao prva američka dirigentkinja koja je na ovom festivalu upravljala orkestrom.

Džoan Faleta je aktivna i kao umetnička direktorka Simfonijskog orkestra iz Virdžinije i počasna gostujuća dirigentkinja Simfonijskog orkestra Havaja. Tokom svoje uspešne karijere nastupala je i sa drugim važnim svetskim ansamblima u Americi, Evropi i Aziji, među kojima se izdvajaju koncerti sa Filharmonijama iz Los Anđelesa, San Franciska, Montreala, Londonskim simfonijskim orkestrom, Filharmonijom Bi-Bi-Sija iz Liverpula i Mančestera, Češkom i Roterdamskom filharmonijom, Orkestrom iz Manhajma, Novom japanskom filharmonijom, Kineskim nacionalnim simfonijskim orkestrom, kao i sa Orkestrom Severne Irske. Počasna dirigentkinja ovog ansambla bila je od 2011. do 2014. godine, kao prva Amerikanka i žena koja je bila na ovoj funkciji, ali i kao prva dirigentkinja koja je sa Orkestrom Severne Irske održala koncert u Nacionalnom teatru u Manhajmu.

Diskografski opus ove dirigentkinje broji na stotine snimaka, a njenu biografiju krase i značajne nagrade i odlikovanja, među kojima je i članstvo u Američkoj akademiji nauka i umetnosti 2016. godine. Gramofon magazin je Džoan Faletu uvrstio među „Pedeset najvećih dirigenata u istoriji", zbog, kako su to slikovito kritičari opisali „Toskaninijeve čvrste kontrole i autoritativnog stava pred ansamblom, ljupkog balansiranja orkestarskih partova na način Bruna Valtera, smele teatralnosti Leopolda Stokovskog, kao i zbog prefinjene emotivnosti dostojne Lenarda Bernstajna". Džoan Faleta je dirigovala na stotine dela američkih kompozitora, među kojima i nekoliko svetskih premijera savremenih autora, poput ostvarenja Vrhovne četiri Libi Larson koje je nastalo u znak sećanja na prve četiri žene članice Vrhovnog suda Sjedinjenih Američkih Država.

Urednica Irina Maksimović Šašić