Žene u muzici – Eleni Karaindru

Rođena 25. novembra 1941. godine u malom planinskom selu okruga Fokida u centralnoj Grčkoj, Eleni Karaindru je odrasla u Atini gde je na Muzičkoj akademiji pohađala studije klavira i teorije. U vreme grčke vojne hunte, od 1967. do 1974. godine, živela je u Parizu, gde je, pod pokroviteljstvom Francuske vlade, studirala etnomuzikologiju, a često je nastupala i sa džez muzičarima. Interesovanje za etnomuzikologiju omogućilo joj je da produbi svoje razumevanje muzičke kulture koju je upoznala u detinjstvu. Kritičaru Tajm magazina u jednom intervjuu je kazala da su njena sećanja na zvučni svet detinjstva izuzetno živa „... čujem muziku vetra, kišu kako dobuje po krovu, vodu kako protiče... cvrkut ptica, ali i tišinu snega... Ponekad u mom sećanju kao kroz planinski eho odzvanjaju zvuci frula sa svetkovina koje su se održavale na seoskom trgu... vizantijske melodije koje sam kao dete slušala u crkvi i neprekidne glasove muškaraca koji su pratili pevače", reči su Eleni Karaindru. Međutim, tradicionalnu muziku u svojim kompozicijama Karaindru koristi na netradicionalan način koji podrazumeva da, ponekad, upotrebom narodnih instrumenta menja standardni izvođački aparat, kada, na primer, santur preuzima klavirski part, dok, kako i sama naglašava, interesovanje za tradicionalnu muziku i kompozitorski rad vidi kao dva odvojena toka. Po povratku iz Francuske, pri Kulturnom centru u Atini osnovala je Laboratoriju za proučavanje tradicionalnih instrumenata, a aktivnosti vezane za promovisanje grčke tradicionalne muzike realizovala je i na Trećem programu Grčkog radija.

U prvom delu emisije slušaćete scensku kantatu David koju je Eleni Karaindru komponovala za soliste, hor i orkestar 1980. godine, a koja je sačinjena od 12 odlomaka. Ovaj snimak koncerta održanog novembra 2010. u Koncertnoj dvorani Megaron u Atini, objavila je kuća I-Si-Em Rekords 2016, sa kojom je kompozitorka započela saradnju još 1976. godine.

David, dramski komad u stihovima iz 18. veka anonimnog pesnika sa grčkog ostrva Hios, otkrio je Tomas Papadopulos u Biblioteci Valičelijana u Rimu, a delo je objavljeno 1979. godine. Kako se pretpostavlja, veliki broj stihova, kojih je ukupno 629, pisan je sa željom da se pevaju uz pratnju muzike nastale pod uticajem italijanske Komedije del arte i misterija zasnovanih na religioznim temama koje su bile popularne krajem 17. i početkom 18. veka.

Eleni Karaindru je filmskom umetnošću bila opčinjena još od detinjstva. Naime, kada se sa porodicom preselila u Atinu, kako ističu biografi, otkrila je radio i filmove, a tokom letnjih noći sa prozora svoje spavaće sobe gledala je bioskop na otvorenom koji se nalazio pored stana u kojem su živeli. Uz to, rezonance zvučnog sveta rodnog sela našle su se u brojnim partiturama koje je komponovala za pozorište, film i televiziju. Pored značajnog broja reditelja sa kojima je sarađivala, od 1982. ime Eleni Karaindru vezuje se filmove Tea Angelopulosa. Grčki reditelj ju je upoznao na Međunarodnom filmskom festivalu u Solunu 1979. godine kada je odlikovana specijalnom nagradom za muziku iz filma Lutanje Kristoforosa Kristofisa, dok je Angelopulos bio predsednik žirija. U ovom filmskom ostvarenju, kako je sama jednom prilikom naglasila, otkrila je novu slobodu - da muzikom ne daje odgovore samo na sadržaj scenarija, već i na pokrete kamere. Odnosom između muzike, slike i pokreta Eleni Karaindru je prevazišla dotadašnje konvencije saundtreka: njena muzika ne samo da prati ili 'ulepšava' filmske scene, već postaje i njegov suštinski element.

Eleni Karaindru je ovenčana nagradom za životno delo na Međunarodnom festivalu filmske muzike u Gentu prošle, 2021. godine.

Emisiju će zaokružiti odabrane numere sa saundtreka Uplakana livada, filma koji je 2004. godine režirao Teo Angelopulos. Film prati migracije grčkog naroda po svetu u proteklih pedeset godina i predstavlja, prema mišljenju Angelopulosa „odiseju Grka kroz svet i kroz istoriju".

Urednica Irina Maksimović Šašić