XX vek

Ovaj francusko-američki autor rođen je u Parizu 1883. godine, a studije kompozicije i klavira započeo je sa Vensanom Dendijem na Sholi Kantorum, a nastavio ih je u klasi Šarla Vidora na Pariskom konzervatorijumu. Nakon okončanja studija, preselio se u Berlin, gde se sprijateljio sa Rihardom Štrausom i Feručom Buzonijem, ali je par godina kasnije napustio i Nemačku, zaputivši se u Njujork. Sve kompozicije koje je do tada napisao nestale su u požaru, a jedino ostvarenje koje je preživelo, orkestarku kompoziciju Burgundija iz 1908, uništio je sam Varez. Najranije sačuvano delo ovog autora, postala je tako njegova kompozcija Amerike, u kojoj se predstavio kao umetnik već jasno formiranog muzičkog jezika, koji se odlikovao obilatom upotrebom disonantnih akorada i kompleksnog ritmičkog tkanja. Jedan od neočekivanih poteza bila je i upotreba sirene, koju su mnogi povezivali sa zvukom gradske vreve sa kojom se autor suočio na ovom kontinentu, ali je sam Varez posvedočio da je njeno prisustvo simbolično i da označava otkriće novih svetova, kao što naziv Amerike ne upućuje samo na konkretni kontinent, već „na nove svetove na zemlji, na nebu i u umovima ljudi".

Tokom dvadesetih godina nastaju i druge značajne kompozicije Edgara Vareza, poput Hiperprizme, Integrala i Arkane. Ono što je karakteristično za ova dela, ali i brojne druge Varezove kompozicije, jeste osobita naklonost prema korišćenju udaraljki. Ona je svoj vrhunac dostigla u kompoziciji Jonizacija, dovršenoj 1931. godine koja je prvo delo u istoriji muzike napisano isključivo za udaračke instrumente. Ne samo da je delo napisano isključivo za perkusivne instrumente, već je i kompozicioni postupak intrigantan, budući da se zasniva na razvoju i varijaciji ritmičkih ćelija, dok autor promišljeno i posvećeno istražuje tembralne mogućnosti svakog od ovih izvora zvuka. Među čak 44 udaraljki koliko se koristi prilikom izvođenja dela, nalaze se metalofoni poput nakovnja, membranofoni kao što su bongosi, zatim bičevi, sirene, latinoamerički guiro, uz klavijaturne udaraljke poput glokenšpila i klavira.

U emisiji ćete čuti i kompoziciju Ofrand, kao i Ekvatorijal za glas, duvače, orgulje, udaraljke i Martenoove talase. Ova kompozicija je nastala 1934. godine, kao jedno od poslednjih dela pre dugogodišnje stvaralačke faze tokom koje se Varez povremeno bavio pedagoškim radom, ali nije napisao nijedno delo. Ovaj period je prekinut sredinom pedesetih kada ga je inspirisao nastanak elektronske muzike, te komponuje dela kao što su Pustinje iz 1954. i Poème électronique iz 1958, koje je napisano za Filipsov paviljon na svetskoj izložbi u Briselu. Kompozicija Ekvatorijal se može smatrati zrelim Varezovim ostvarenjem, budući da kompozitor u njoj sažima sva dotadašnja dostignuća, uključujući i elektronske zvukove, koji na taj način postaju „kopča" sa poznim periodom stvaralaštva ovog autora.

Urednica emisije: Ivana Neimarević