Žene u muzici – Nina Makarova i Zara Levina

Rođena 12. avgusta 1908. godine u trgovačkoj porodici u malom gradu Jurinu na obalama Volge, Nina Makarova je bila peto od osmoro dece. Kako im je majka kao deci izvodila narodne pesme, pretežno negujući vokalnu tradiciju Marijaca, a otac puštao snimke umetničke muzike ruskih, ali i drugih svetskih kompozitora i pričao o slavnom pozorištu Stanislavskog u Moskvi, Makarova je još od detinjstva želela da bavljenje muzikom postanje njen životni poziv. Preselivši se sa starijom sestrom u Nižnji Novogorod 1922. godine, u Umetničkoj školi je pohađala časove klavira i kompozicije, a nakon pet godina primljenja je na moskovski Konzervatorijum kod vodećih ruskih pedagoga tog vremena - Rajnholda Glijera i Nikolaja Mjaskovskog. Bila je u grupi studenata koji će postati važni sovjetski kompozitori svoje generacije, sa Aramom Hačaturjanom i Dmitrijem Kabalevskim. Još u toku studentskih dana, od 1927. do 1938, napisala je značajan broj dela: dva vokalna ciklusa, kamerne kompozicije i simfoniju, koja su joj omogućila da gradi reputaciju umetnice u usponu, i vremenom postane jedna od važnih žena sovjetske muzike.

Godina 1933. donela joj je uspeh na ličnom i profesionalnom planu. Naime, još dok je pohađala studije na Konzervatorijumu, Nina Makarova je stupila u brak sa Aramom Hačaturjanom, koji je još od prvog susreta bio očaran „tihom crnokosom devojkom tužnog i fokusiranog pogleda", kako ju je jednom prilikom opisao, i koji ju je nazivao Gajanom, neiscrpnom muzom svoje inspiracije. Te godine Makarova je komponovala i Sonatinu za klavir, prvo delo za koje je dobila javno priznanje, a profesor Mjaskovski ga je ocenio sledećim rečima: „Ovu partituru moramo odmah da predamo izdavaču... Želim da je pokažem i Sergeju Prokofjevu, da se i on uveri koliko je tvoj kompozitorski stil jedinstven". Povodom obeležavanja stogodišnjice Puškinove smrti 1937, Makarova je, na stihove slavnog pesika i oca moderne ruske književnosti, komponovala četiri solo pesme, a studije je okončala naredne, 1938. godine Prvom simfonijom u de molu. 

Iako je čitavog života ostala verna komponovanju i željna da mu se u potpunosti posveti, Makarova je najčešće bila u senci Hačatrujanovih uspeha, često označavana kao „Nina Hačaturjan, Aramova žena koja ... takođe i komponuje". Nakon okončanih studija nailazila je na prepreke, kako onih koje su se ticale porodičnih obaveza, tako i svih nedaća koje su usedile tokom i nakon Drugog svetskog rata. Opterećena zadacima koji su prekidali njenu kompozitorsku aktivnost, jednom prilikom je istakla „Uvek sam usred inspiracije kada treba da radim nešto drugo". Vodila je brigu o svojoj porodici, pretrpela je neprijatne događaje prilikom evakuacije žena i dece pred rat, i izdržala cenzurisanje umetnosti tokom Staljinove vladavine. Međutim, uprkos svim preprekama sa kojima se tokom života susretala, Makarova je dala važan doprinos razvoju i promociji sovjetske muzičke kulture, najpre kao pijanistkinja i promoterka, a potom, kada su joj okolnosti to dozvoljavale, i kao kompozitorka. 

Zara Levina, kompozitorka i pijanistkinja, rođena je 5. februara 1906. godine u gradu Simferopolju na Krimu. Studije klavira pohađala je na Konzervatorijumu u Odesi, a prešavši na moskovski Konzervatorijum, 1932. godine je diplomirala klavir u klasi Feliksa Blumenfelda i kompoziciju kod Rajnholda Glijera i Nikolaja Mjaskovskog, istih profesora kod kojih je, nekoliko godina ranije, studije pohađala i Nina Makarova.

Još u periodu studentskih dana, Levina je bila pod snažnim uticajima muzike Sergeja Rahmanjinova, Aleksandra Skrabina, Sergeja Prokofjeva, ali i dela Betovena i Šumana. Njen muzički jezik prvenstveno je melodičan, lirski i duboko ličan, dok je osnovno jezgro stvaralaštva ove autorke zasnovano na vokalnoj muzici. Naime, njen opus broji više od 200 romansi, kao i vokalne minijature posvećene deci. U duhu patriotizma Levina je komponovala dela u periodu nakon Drugog svetskog rata, kao i romanse inspirisane afričkom poezijom koje su, iako zasnovane na jednostavnosti, ispunjene istančanim detaljima i slojevitim harmonijama.

Urednica Irina Maksimović Šašić