Osam sati bez hrane pre vađenja krvi – nova studija pokazuje da to često nije neophodno

Uzdržavanje od hrane uobičajen je zahtev pre mnogih rutinskih laboratorijskih analiza krvi. Pacijentima se često savetuje da osam do 12 sati pre uzimanja uzorka ne jedu i ne piju ništa osim vode.

Međutim, prema novoj studiji, takav način pripreme možda nije neophodan za veliki broj analiza.

Osim nekoliko značajnih izuzetaka, rezultati ukazuju na to da bi mnogi pacijenti mogli da jedu i piju u satima pre analize, a da to ne utiče značajno na rezultate.

Sami rezultati studije još nisu dovoljni da bi se promenila dosadašnja praksa uzdržavanja od hrane pre analize, niti znače da bi pacijenti trebalo da zanemare uputstva lekara da dođu natašte. Ipak, istraživači smatraju da pružaju ubedljive dokaze da bi trebalo preispitati opravdanost takvog zahteva kao podrazumevanog pravila pre rutinskih analiza krvi.

Većina analiza minimalno zavisi od posta

„Naša sveobuhvatna analiza pokazuje da kratkotrajno uzdržavanje od hrane minimalno utiče na većinu rutinskih analiza krvi, dok post duži od 12 sati nije bio povezan sa značajnim dodatnim razlikama ni kod jednog ispitivanog parametra“, navode autori studije.

„Ovi nalazi ukazuju na to da bi tradicionalne, stroge zahteve u vezi sa postom trebalo preispitati i zameniti preciznijim pristupom pripremi za analizu, prilagođenim svakom pojedinačnom parametru“, ističu istraživači.

Stroga pravila o uzdržavanju od hrane prvobitno su uvedena zbog bojazni da bi ishrana pacijenata mogla da ugrozi tačnost kliničkih rezultata. Rezultati analiza krvi često predstavljaju osnovu za važne medicinske odluke, a na pojedina merenja zaista mogu značajno da utiču faktori koji prethode testiranju, poput unosa hrane.

Kako bi se te varijacije svele na najmanju moguću meru, lekari su počeli da pacijentima uglavnom savetuju da osam do 12 sati pre uzimanja krvi ne jedu.

Istraživači objašnjavaju da je ta praksa „nastala zbog analiza lipida i glukoze“, ali da se danas podrazumevano primenjuje na znatno širi spektar laboratorijskih analiza.

Preporuke se razlikuju od laboratorije do laboratorije

Uprkos širokoj primeni te prakse, preporuke o optimalnom trajanju posta i dalje nisu ujednačene.

Dosadašnja istraživanja pokazala su da uzdržavanje od hrane ima značaja za određene analize, ali njegova opravdanost kod velikog broja različitih testova do sada nije sistematski ispitivana na osnovu kliničkih podataka.

Istraživanja o uzdržavanju od hrane pre analiza uglavnom su bila usmerena na ispitivanje lipida, dok su uporedivi podaci ograničeni kada je reč o analizama jetrenih i pankreasnih enzima, hematoloških pokazatelja, hormona i vitamina, napominju autori.

Zbog toga se i preporuke o postu mogu razlikovati od jedne laboratorije do druge.

Imajući u vidu ograničenja postojećih istraživanja, ali i opterećenje koje uzdržavanje od hrane može da predstavlja za pacijente, autori nove studije detaljnije su ispitali ovu dugogodišnju kliničku praksu.

Analizirano više od 9,7 miliona rezultata

Istraživači, koje je predvodio Sunghvan Šin, lekar laboratorijske medicine u Medicinskom centru „Asan“ Univerziteta Ulsan u Seulu, sproveli su retrospektivnu studiju preseka koristeći laboratorijske podatke prikupljene između 2021. i 2023. godine u jednoj univerzitetskoj bolnici sa 670 kreveta.

U studiju su bili uključeni svi punoletni ambulantni pacijenti za koje je bilo zabeleženo koliko dugo nisu jeli pre vađenja krvi.

Autori su ih podelili u tri grupe – one koji su postili manje od osam sati, od osam do 12 sati i duže od 12 sati.

Konačni skup podataka obuhvatio je više od 9,7 miliona rezultata analiza kod više od 101.000 pacijenata. Istraživači su u tim podacima tražili razlike povezane sa dužinom posta koje prevazilaze utvrđene specifikacije analitičkih performansi (APS).

Nakon poređenja različitih grupa i analiza rezultata kod istih pacijenata, utvrđeno je da je trajanje posta bilo povezano sa razlikama koje prelaze granice APS-a kod samo 10 od ukupno 121 parametra obuhvaćenog analizama krvi.

Glukoza i trigliceridi među izuzecima

Čini se da uzdržavanje od hrane zaista ima značaja kod tih nekoliko parametara – pre svega kod glukoze, triglicerida, gama-glutamil transferaze i lipaze.

Vrednosti svih tih pokazatelja bile su više kod pacijenata koji su postili kraće od osam sati.

Kada je reč o mnogim drugim parametrima, međutim, rezultati ukazuju na to da bi post od osam ili više sati mogao da predstavlja nepotrebno opterećenje za pacijente.

„Ovi nalazi podržavaju primenu zahteva za postom prilagođenih konkretnom parametru, umesto jedinstvenog pravila za sve analize“, navode autori.

U pratećem komentaru, klinička biohemičarka Liv Tibjerg Nordestgor iz Univerzitetske bolnice u Kopenhagenu i njene kolege navode da studija „pruža snažnu potvrdu sve većem broju dokaza da uzimanje krvi natašte nije neophodno“.

Istraživanje je objavljeno u časopisu JAMA Internal Medicine.