Oko: Sedam dana haosa u Francuskoj – bes onih koje sistem ne čuje zapalio je Pariz

Pobuna tinejdžera afričkog porekla zapalila je Pariz. Bes onih koje sistem ne čuje – tako bi se, u najkraćem, moglo opisati sedam dana haosa na ulicama francuskih gradova, posle ubistva mladića kojeg je upucao saobraćajni policajac.

Uhapšeno je na hiljade tinejdžera, povređeno na desetine policajaca, opljačkano je više od deset tržnih centara, napadnuto gotovo sto gradskih uprava, a neke su i spaljene.

Novinarka Ana Otašević, dugogodišnja dopisnica srpskih medija iz Pariza, kaže da je ovo situacija koja do sada nije viđena, jer tokom prethodnih protesta sličnog tipa, 2005. godine, nije tako jasno napadnuta Republika sa svojim obeležjima i predstavnicima.

Otaševićeva ističe da je predsednik Francuske Emanuel Makron danas okupio gradonačelnike gradova širom Francuske kako bi poslao poruku mira i dao podršku onima koji su najviše bili na udaru – institucijama.

"Više od dvesta opština je bilo napadnuto, nekada direktno i gradonačelnici", napominje Otaševićeva i ističe da je Makron rekao da je oprezan, jer se situacija nije do kraja smirila, ali da su procene ipak da je najžešći udar prošao.

"Problem nije nov, rasizam je duboko ukorenjen"

Smatra da Makron nema odgovor na problem sa kojim je Francuska decenijama suočena i koji nisu uspele da reše ni prethodne vlade.

"Ovo nije nov problem. Nijedna vlada pre, nijedan predsednik pre nije imao rešenje za ovu situaciju. Mogli su samo da donose mere koje će izaći u susret, ali se sada pokazalo da uprkos naporima Francuske, koji nisu bili mali, da se suoči sa ovim problemima, to nije dovoljno, pokazalo se da je kasno i da ne ulazi duboko u samu srž problema. Sama srž problema je diskriminacija, duboko ukorenjen rasizam koji često nije vidljiv", objašnjava Otaševićeva.

Kriza Republike i tamna kolonijalna prošlost

Istoričar Veljko Stanić, doktorand na Univerzitetu Sorbona, ističe da je trenutna situacija u pravom smislu kriza Republike, što je, kako kaže, sveta reč u francuskoj modernoj istoriji.

"Kada imate ovakav intenzitet nasilja, napade na škole i na biblioteke, vidite duboko osećanje nepripadanja i isključenosti. Ono je utoliko poražavajuće, što otkriva jednu vrstu pesimizma koji karakteriše francusko društvo unazad nekoliko decenija i ne odnosi se samo na stanovništvo koje bi u etničkom poreklu bilo drugačije, nego se odnosi i na tradicionalno belo stanovništvo Francuske", ističe Stanić.

Priznaje da trenutno na protestima nema belog stanovništva, ali ističe da je tako u ovoj epizodi, ali da su protesti, šire gledano, deo jedne veće krize – krize poverenja u institucije Republike.

"Istorijski gledano, Francuska je zemlja koja ima kolonijalističku prošlost, ima svoje tamne stranice. Sam Emanuel Makron je rekao da je kolonijalizacija Alžira zločin protiv čovečanstva. Imali ste velike polemike u nauci još osamdesetih i devedesetih godina da li je zapravo Francuska bila kolevka fašizma", napominje Stanić.

Ističe da je stvar vrlo složena i da se Francuska često doživljava kao zemlja levice, ali da unutar nje postoje problemi koje nisu u stanju da reše današnje institucije Republike, koje su, kako kaže, više tehnokratskog karaktera, lišene izvornih republikanskih ideja i nadahnuća.

"Igra mačke i miša između policije i mladih"

Ana Otašević kaže da su ljudi afričkog porekla Francuzi kao i svi drugi, a da ih izdvaja samo boja kože, zbog koje trpe diskriminaciju.

"Ta populacija se mnogo češće suočava sa policijskim kontrolama, sa raznim vrstama maltretiranja, sa jednom vrstom diskriminacije koja je tipična za odnos sa policijom. Ovakve reakcije i izlivi su samo nastavak nečega što se stalno dešava u francuskim predgrađima, samo sada vidimo pod reflektorima koji su svetski. To je ta igra mačke i miša između policije i mladih koji se svakodnevno i već godinama sukobljavaju", objašnjava Otaševićeva.

Ističe da u ovakvim situacijama, kada se desi ubistvo i pokušaj zataškavanja, samo postane jasno ono što se stalno dešava.

"Izgubljen trenutak za integraciju"

Naglašava da stanovnici predgrađa velikih gradova imaju osećaj nesigurnosti i osećaj da ih policija ne štiti, već da je pretnja.

Otaševićeva ističe i da Francuska već godinama pokušava da se bori sa socijalnim problemima i godinama radi na tome da se socijalna slika promeni, ali smatra da je u novijoj istoriji izgubila važan trenutak kada je moglo da dođe do promene i integracije.

"Državni rasizam umesto socijalne države"

Novinar Ivica Mladenović, urednik srpskog izdanja Mond diplomatika, kaže da je ustanak u Francuskoj nasilna artikulacija socijalne frustracije koja pre svega postoji među mladim Francuzima magrepskog ili severnoafričkog porekla zbog sistemske diskriminacije koju francuska država u kontinuitetu vrši prema njima.

"Drugim rečima, uzrok problema je ono što neki sociolozi nazivaju državnim rasizmom. Radi se o mladim ljudima koji su rođeni u Francuskoj u porodicama koje je logika kapitala, odnosno potreba tržišta za nekvalifikovanom i jeftinom radnom snagom dovela iz Alžira, Tunisa ili Maroka i koji imaju krizu identiteta, jer se ne osećaju potpuno ni kao Alžirci, Tunišani ili Marokanci, ali ni kao Francuzi, iako su tu rođeni", objašnjava Mladenović.

"Beg mladih u islamizam, džamija jedino mesto gde se osećaju prihvaćeno"

Ističe da se ne osećaju tako, jer žive u nekvalitetnim zgradama na periferiji velikih gradova i zbog svog izgleda, načina govora i nedostatka obrazovanja ne mogu da dođu do dobrih poslova, pa su suštinski izopšteni iz društva.

"Njihove strategije preživljavanja se svode uglavnom na manuelne poslove i sitni kriminal. Sa jedne strane, francuska socijalna država je potpuno zakazala u društvenoj integraciji tih ljudi, a sa druge strane pokušava to povlačenje da kompenzuje jačanjem državne represije među njima", kaže Mladenović.

Napominje da jedan od izraza krize identiteta i osećaja nepravde jeste beg u islamizam ili politički islam, jer je džamija jedino mesto, odnosno socijalna institucija, u kojoj se osećaju prihvaćeno, pa postaju laka meta radikalizovanih elemenata u islamu.

"Samoubistven potez francuskih elita – crvena predgrađa pretvorena u zelena"

Pisac Slobodan Despot, koji živi na relaciji Švajcarska–Francuska, ističe da se krug većinski muslimanskih predgrađa oko svih velikih francuskih gradova formirao početkom sedamdesetih godina, kada je francuska vlada dopustila okupljanje porodica severnoafričkih radnika.

"Svaki od njih koji je radio u francuskim fabrikama mogao je da dovede svoju porodicu. Tada su se stvorila kompaktna arapska društva unutar Francuske. To je veoma podao i veoma samoubistven potez francuskih elita. Cilj tog masovnog uvoza arapskog stanovništva jeste bio da se slomi takozvani obruč crvenih predgrađa, odnosno proleterskih predgrađa, koja su bila sindikalno organizovana i koja su glasala za Komunističku partiju", objašnjava Despot.

Ističe da je za poslednjih trideset godina nestalo Komunističke partije, sindikata i zaštite rada, ali da je cena to što su se "crvena predgrađa" pretvorila u "zelena".

Prelivanje nereda na Belgiju (ne)verovatno

Despot smatra da je velika verovatnoća da će biti prelivanja nemira na Belgiju, jer je slično poreklo emigrantskih etničkih grupa.

"U Švajcarskoj su bili neredi u Lozani i to se dešava. Tamo jeste velika stopa imigracije i jeste Švajcarska zemlja sa najvećim brojem stranaca u Evropi, ali te etničke grupe koje su dominantne u Francuskoj, nisu dominantne u Švajcarskoj", naglašava Despot.

Celu emisiju "Oko" u kojoj su govorili Ana Otašević, Veljko Stanić, Ivica Mladenović i Slobodan Despot pogledajte u video-snimku na početku teksta.