Srpsko kulturno nasleđe treba zaštititi na Kosovu i Metohiji

Institut za Balkanske studije Bugarske akademije nauke je osnovan 1964. godine odlukom Saveta ministara Narodne Republike Bugarske. Glavni zadatak instituta je obrazovanje i istraživanje jezika, istorije, kulture i modernog razvoja Balkana.

Učesnici konferencije su bili profesori i stručnjaci koji se bave pitanjima vezanim za Balkan iz SAD-a, Velike Britanije, Srbije, Austrije, Azerbejdžana, Nemačke, Mađarske, Hrvatske, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Švajcarske, Turske i zemlje domaćina.

Prof. dr Nađa Bođajev jedna od glavnih organizatora konferencije Instituta za Balkanske studije Bugarske akademije nauka je istakla važnost sagledavanja balkanskog etničkog i religijskog prostora sa istorijskog stanovišta. Veliki broj učesnika se bavio istorijskim problemima na Balkanu kao i o savremenim kretanjima ka evropskim integracijama o kojima je govorila prof. dr Jasminka Simić sa Fakuteta političkih nauka univerziteta u Beogradu. Mogla su se čuti predavanja o slobodi izražavanja u multietničkom društvu prof. dr Metju Kramera sa Kembridž univerziteta; političkim protestima i etničkim konfliktima na Kosovu prof. dr Marka Kramera sa Harvard univerziteta, do ruskog uticaja u Grčkoj sa religijskog, političkog i kulturnog aspekta prof. dr Golfa Aleksopulosa sa Univerziteta Južne Floride.

Miloš Rastović, istraživač na Djukejn univerzitetu u Pitsburgu, SAD, koji je učestvovao na panelu sa gore pomenutim predavačima je govorio o duhovnom i kulturnom nasleđu Srbije u periodu nakon Drugog svetskog rata. On je istakao da je glavni istorijski temelj očuvanja srpskog etničkog identiteta Srpska pravoslavna crkva (SPC). Nakon Drugog svetskog rata Titov komunistički režim je uništavao i konfiskovao mnogobrojna imanja Srpske pravoslavne crkve (preko 1,180 crkvenih imanja i fondova i preko 70,000 hektara zemljišnih poseda); crkveni fondovi su bili nacionalizovani, sveštenstvo je izgubilo plate i penzije. Za razliku od Kraljevine Jugoslavije, komunistička vlast nije imala nikakve obaveze prema SPC. SPC je dobila pomoć od države samo ako su njeni sveštenici sarađivali sa državnom vlašću.

Ona je gledala na religiju na marksističi način kao na „ostatak prošlosti“ koju treba staviti na marginu društva. Jedan od metoda koje je nova vlast primenjivala je usađivanje materijalističkog pogleda na svet kako bi uticaj religije bio eliminisan.

Manastir Visoki Dečani na Kosovu i Metohiji je 1946. godine bio korišten kao dečiji rekreacioni centar, lokalna pošta i centar za mlade. Gračanica manastir je imao sličnu sudbinu koristeći posed za lokalni Narodni savet, Narodni front, antifašistički front žena i različite pionirske organizacije, priredbe i druge događaje. Bio je samo jedan monah u manastiru koji je imao jednu prostoriju i kuhinja koja je korištena za manastirsku administraciju. Kasnije je Jugoslovenska narodna armija preuzela manastir i koristila kao skladište.

Otac i dr Savo B. Jović smatra da je komunističi režim ubio oko 400 sveštenih lica, a 700 je bilo uhapšeno i zatvarano uključujući i njega koji je proveo pet godina u zatvoru.

Nakon raspada Jugoslavije, srpsko kulturno i duhovno nasleđe je postala stalna meta albanskih ekstremista na Kosovu i Metohiji. Kulminacija je NATO bombardovanje Srbije 1999. godine kada je preko 46 crkava i manastira srpske pravoslavne crkve uništeno ili oštećeno i preko 250.000 Srba i drugog nealbanskog stanovništva je proterano sa teritorije Kosova i Metohije. Za vreme martovskog pogroma 2004. godine preko 31 srpske pravoslavne crkve i manastira na Kosovo i Metohiji koji su izgrađeni u periodu od 12 do 19 veka su bili uništeni ili oštećeni uključujući i one pod zaštitom UNESKA kao što je manastir Visoki Dečani. Preko 115 srpskih crkava i manastira na Kosovu i Metohiji je uništeno ili demolirano za vreme boravka KFORA koji su imali zadatak da zaštine srpsko kulturno nasleđe.

Zaštita srpskog kulturnog i duhovnog nasleđa na Kosovu i Metohiji u velikoj meri zavisi od međunarodne zajednice i njihovih obećanja i obaveza napisanim u konvenciji svetskog nasleđa Ujedinjenih nacija 1976. godine: „Pravo svake zemlje je da bude u potpunosti suverena i naslednik svojih kulturnih vrednosti koja su plod njene istorije i njena dužnost je da ih čuva kao blago koje predstavljaju neodvojivi deo kulturnog nasleđa čovečanstva.“

Veliki Sveti Vasilije je rekao: „Ono što razlikuje dobrog čoveka od lošeg je to što dobar čovek koristi ono što mu je Bog dao da čini dobro, dok loš čovek to isto dobro pretvara u zlo.“