Staroegipatska stela iz Luksora prikazuje rimskog imperatora Tiberija kao faraona

Arheolozi u Egiptu otkrili su 2.000 godina star spomenik od peščara koji prikazuje rimskog cara kao faraona.

Mali pravougaoni spomenik, poznat kao stela, pronađen je tokom restauracije u kompleksu hrama Karnak u Luksoru (antička Teba). Ploča, dimenzija oko 60 x 40 centimetara, datira iz vremena Tiberijeve vladavine (14–37. godine), što ukazuje da prikazuje moćnog cara i naslednika prvog rimskog imperatora Avgusta.

Kada je Tiberije došao na vlast, Egipat je već 44 godine bio provincija Rimskog carstva. Tiberije je stoga bio vladar odgovoran za održavanje principa kosmičkog poretka u staroegipatskoj religiji, objašnjava egiptolog Abdelgafar Vagdi, generalni direktor za antikvitete u Luksoru i kopredsedavajući Egipatsko-francuskog arheološkog centra koji vodi misiju.

„Da bi ispunio tu ulogu, vladar je morao biti prikazan kako obavlja tradicionalne rituale u obliku koji bi bogovi prepoznali – dakle, kao faraon“, rekao je Vagdi za portal Lajv sajens.

Prikaz na novootkrivenoj steli prikazuje Tiberija kako stoji ispred Amona, Mut i Honsua, bogova koji su poštovani u Luksoru, čije je prisustvo uz rimskog cara od velikog značaja.

„Time što im prinosi Maat (staroegipatsko otelotvorenje pravde istine i kosmičkog reda), car je prikazan kao neko ko ispunjava svoju dužnost prema lokalnom božanskom poretku. Ova trojka takođe predstavlja božansku porodicu (oca, majku i sina), što odražava samu strukturu kraljevske vlasti i učvršćuje legitimitet cara“, navodi Vagdi.

Prikazujući Tiberija kao faraona, Egipćani su omogućili njegovo uklapanje u religijski sistem provincije. Prikazivanje rimskih careva u egipatskom stilu bilo je uobičajeno u religijskom kontekstu. Ipak, carevi su zadržavali rimski stil na novcu i zvaničnim rimskim statuama, objašnjava Vagdi.

Uključivanje Egipta u Rimsko carstvo tesno je povezano sa tri poznate ličnosti: Avgustom (ranije Oktavijanom), Markom Antonijem i Kleopatrom. Nakon što su odbacili trećeg člana svog trijumvirata, generala Marka Emilija Lepida, Avgust i Antonije su nastojali da preuzmu kontrolu nad celim carstvom.

Antonije se udružio sa Kleopatrom, poslednjom faraonkom starog Egipta. Avgust, budući prvi rimski car, na kraju je porazio ovaj ljubavni par u bici kod Akcija, blizu Grčke, 31. godine pre nove ere. Egipat je naredne godine postao rimska provincija.

Avgusta je nasledio njegov posinak Tiberije, koji je vlast u Egiptu sprovodio preko izaslanika i nikada nije kročio u tu provinciju, što je bila uobičajena praksa rimskih careva. Tiberijevo ime pojavljuje se na egipatskim spomenicima povezanim sa hramovima kao način očuvanja religijskih institucija regiona.

„Stela odražava standardni ideološki i administrativni sistem, u kojem su carevi predstavljani kao pobožni graditelji i zaštitnici hramova, bez obzira na njihov stvarni nivo uključenosti. Spomenik prikazuje kakav kralj treba da bude prema egipatskom shvatanju, a ne beleži njegova lična dostignuća“, ističe Vagdi.